Mahatmya & Invocation

कथं सनत्कुमारस्तु नारदाय महात्मने। प्रोक्तवान्सकलान्धर्मान्कथं तौ मिलितावुभौ।।

kathaṃ sanatkumārastu nāradāya mahātmane| proktavānsakalāndharmānkathaṃ tau militāvubhau||

कस्मिन्स्थाने स्थितौ सूत तावुभौ ब्रह्मवादिनौ। हरिगीतसमुद्गाने चक्रतुस्तद्वदस्व नः।।

kasminsthāne sthitau sūta tāvubhau brahmavādinau| harigītasamudgāne cakratustadvadasva naḥ||

सनकाद्या महात्मानो ब्रह्मणो मानसाः सुताः। निर्ममा निरहंकाराः सर्वे ते ह्यूध्वरेतसः।।

sanakādyā mahātmāno brahmaṇo mānasāḥ sutāḥ| nirmamā nirahaṃkārāḥ sarve te hyūdhvaretasaḥ||

तेषां नामानि वक्ष्यामि समकश्च सनन्दनः। सनस्फुमारश्च विभुः सनातम इति स्मृतः।।

teṣāṃ nāmāni vakṣyāmi samakaśca sanandanaḥ| sanasphumāraśca vibhuḥ sanātama iti smṛtaḥ||

विष्णुभक्ता महात्मानो ब्रह्मध्यानपरायणाः। सहस्रसूर्यसंकाशाः सत्यसन्धा मुमुक्षवः।।

viṣṇubhaktā mahātmāno brahmadhyānaparāyaṇāḥ| sahasrasūryasaṃkāśāḥ satyasandhā mumukṣavaḥ||

एकदा मेरुशृङ्गं ते प्रस्थिता ब्रह्मणः सभाम। इष्टं मार्गे ऽथ ददृशुः गङ्गां विष्णिपदीं द्विजाः।।

ekadā meruśṛṅgaṃ te prasthitā brahmaṇaḥ sabhām| iṣṭaṃ mārge 'tha dadṛśuḥ gaṅgāṃ viṣṇipadīṃ dvijāḥ||

तां निरीक्ष्य समुद्युक्ताः स्त्रातुं सीताजले ऽभवन। एतस्मिन्नन्तरे तत्र देवर्षिर्नारदो मुनिः।।

tāṃ nirīkṣya samudyuktāḥ strātuṃ sītājale 'bhavan| etasminnantare tatra devarṣirnārado muniḥ||

आजगाम द्विजश्रेष्ठा दृष्ट्वा भ्रान्तॄन्स्वकाग्रजान। तान्दृष्ट्वा स्त्रातुमुद्युक्तान्नमस्कृत्य कृताञ्जितिः।।

ājagāma dvijaśreṣṭhā dṛṣṭvā bhrāntṝnsvakāgrajān| tāndṛṣṭvā strātumudyuktānnamaskṛtya kṛtāñjitiḥ||

गुणन्नामानि सप्रेमभक्तियुक्तो मधुद्विषः। नारायणाच्युतानन्त वासुदेव जनार्दन।।

guṇannāmāni sapremabhaktiyukto madhudviṣaḥ| nārāyaṇācyutānanta vāsudeva janārdana||

यज्ञेश यज्ञपुरुष कृष्ण विष्णो नमो ऽस्तु ते। पद्माक्ष कमलाकान्त गङ्गाजनक केशव। क्षिरोदशायिन्देवेश दामोदर नमो ऽस्तु ते।।

yajñeśa yajñapuruṣa kṛṣṇa viṣṇo namo 'stu te| padmākṣa kamalākānta gaṅgājanaka keśava| kṣirodaśāyindeveśa dāmodara namo 'stu te||

श्रीराम विष्णो नरसिंह वामन प्रद्युम्नसंकर्पण वात्पदेव। अजानिरुद्धामलरुङ्मुरारं त्वं पाहि नः सर्वभयादजस्त्रम।।

śrīrāma viṣṇo narasiṃha vāmana pradyumnasaṃkarpaṇa vātpadeva| ajāniruddhāmalaruṅmurāraṃ tvaṃ pāhi naḥ sarvabhayādajastram||

इत्युच्च रन्हरेर्नाम नत्वा तान्स्वाग्रजान्मुनीन। उपासीनश्च तैः सार्द्धं सस्नौ प्रीतिसमन्वितः।।

ityucca ranharernāma natvā tānsvāgrajānmunīn| upāsīnaśca taiḥ sārddhaṃ sasnau prītisamanvitaḥ||

ते षां चापि तु सीताया जले लोकमलाप हे। स्त्रात्वा संतर्त्य देवर्षिपितन्विगतकल्मषाः।।

te ṣāṃ cāpi tu sītāyā jale lokamalāpa he| strātvā saṃtartya devarṣipitanvigatakalmaṣāḥ||

उत्तीर्य्य संध्योपास्त्यादि कृत्वाचारं स्वकं द्विजाः। कथां प्रचक्रुर्विविधाः नारायण गुणाश्रिताः।।

uttīryya saṃdhyopāstyādi kṛtvācāraṃ svakaṃ dvijāḥ| kathāṃ pracakrurvividhāḥ nārāyaṇa guṇāśritāḥ||

कृतत्रियेषु मुनिषु गङ्गातीरे मनोरमे। चकारनारदः प्रश्नं नानाख्यानकयान्तरे।।

kṛtatriyeṣu muniṣu gaṅgātīre manorame| cakāranāradaḥ praśnaṃ nānākhyānakayāntare||

सर्वज्ञाः स्थ मुनिश्रेष्ठाः भगवद्भक्तितत्पराः। यूयं सर्वे जगन्नाथा भगवन्तः सनातनाः।।

sarvajñāḥ stha muniśreṣṭhāḥ bhagavadbhaktitatparāḥ| yūyaṃ sarve jagannāthā bhagavantaḥ sanātanāḥ||

लोकोद्धारपरान्युष्मान्दीनेषु कृतसौहृदान। पृच्छे ततो वदत मे भगवल्लक्षणं बुधाः।।

lokoddhāraparānyuṣmāndīneṣu kṛtasauhṛdān| pṛcche tato vadata me bhagavallakṣaṇaṃ budhāḥ||

येनेदमखिलं जातं जगत्स्थावरजङ्गमम। गङ्गापादोदकं यस्य स कथं ज्ञायते हरिः।।

yenedamakhilaṃ jātaṃ jagatsthāvarajaṅgamam| gaṅgāpādodakaṃ yasya sa kathaṃ jñāyate hariḥ||

कथं च त्रिविधं कर्म सफलं जायते नृणाम।। ज्ञानस्य लक्षण ब्रूत तपसश्चापि मानदाः।।

kathaṃ ca trividhaṃ karma saphalaṃ jāyate nṛṇām|| jñānasya lakṣaṇa brūta tapasaścāpi mānadāḥ||

अतिथेः पूजनं वापि येन विष्णुः प्रसीदति। एवमादीनि गुह्यानि हरितुष्टिकराणि च। अनुगृह्य च मां नाथास्तत्त्वतो वक्तुमर्हथ।।

atitheḥ pūjanaṃ vāpi yena viṣṇuḥ prasīdati| evamādīni guhyāni harituṣṭikarāṇi ca| anugṛhya ca māṃ nāthāstattvato vaktumarhatha||

नमः पराय देवाय परस्मात्परमात्र च। परावर निवासाय सगुणायागुणाय च।।

namaḥ parāya devāya parasmātparamātra ca| parāvara nivāsāya saguṇāyāguṇāya ca||

अमायायात्मसंज्ञाय माचिने विश्वरुपिणे। योगीश्वराय योगाय योगगम्याय विष्णवे।।

amāyāyātmasaṃjñāya mācine viśvarupiṇe| yogīśvarāya yogāya yogagamyāya viṣṇave||

ज्ञानाय ज्ञानगम्याय सर्वज्ञानैकहेतवे। ज्ञाचेश्वराय ज्ञेयाय ज्ञात्रे विज्ञानसंपदे।।

jñānāya jñānagamyāya sarvajñānaikahetave| jñāceśvarāya jñeyāya jñātre vijñānasaṃpade||

ध्यानाय ध्यानगम्याय ध्यातृपातहराय च। ध्यानेश्वराय सुधियेध्येयध्यातृस्वरुपिणे।।

dhyānāya dhyānagamyāya dhyātṛpātaharāya ca| dhyāneśvarāya sudhiyedhyeyadhyātṛsvarupiṇe||

आदित्यवचन्द्राग्निविधातृदेवाः सिद्धाश्च यक्षासुरनागसङ्घाः। यच्छक्तियुक्तास्तमजं पुराणं सत्यं स्तुतीशं सततं नतो ऽस्मि।।

ādityavacandrāgnividhātṛdevāḥ siddhāśca yakṣāsuranāgasaṅghāḥ| yacchaktiyuktāstamajaṃ purāṇaṃ satyaṃ stutīśaṃ satataṃ nato 'smi||

यो ब्रह्मरुपी जगतां विधाता स एव पाता द्विजविष्णुरुपी। कल्पान्तरुद्राख्यतमुः स देवः शेतेंऽघ्रिपानस्तमजं भजामि।।

yo brahmarupī jagatāṃ vidhātā sa eva pātā dvijaviṣṇurupī| kalpāntarudrākhyatamuḥ sa devaḥ śeteṃ'ghripānastamajaṃ bhajāmi||

यन्नामसंकीर्त्तनतो गजेन्द्रो ग्राहोग्रबन्धान्मुमुचे स देवः। विराजमानः स्वपदे पराख्ये तं विष्णुमाद्यं शरणं प्रपद्ये।।

yannāmasaṃkīrttanato gajendro grāhograbandhānmumuce sa devaḥ| virājamānaḥ svapade parākhye taṃ viṣṇumādyaṃ śaraṇaṃ prapadye||

शिवस्वरुपी शिवभक्ति भाजां यो विष्णुरुपी हरिभावितानाम। संकल्पपूर्वात्मकदेहहेतुस्तंस्तमेव नित्यं शरणं प्रपद्ये।।

śivasvarupī śivabhakti bhājāṃ yo viṣṇurupī haribhāvitānām| saṃkalpapūrvātmakadehahetustaṃstameva nityaṃ śaraṇaṃ prapadye||

यः केशिहन्ता नरकान्तकश्च बालो भुजाग्रेण दधार गोत्रम। देवं च भूमारविनोदशीलं तं वासुदेवं सततं नतो ऽस्मि।।

yaḥ keśihantā narakāntakaśca bālo bhujāgreṇa dadhāra gotram| devaṃ ca bhūmāravinodaśīlaṃ taṃ vāsudevaṃ satataṃ nato 'smi||

लेभे ऽवतीर्योग्रनृसिंहरुपीयोदैत्यवक्षः कठिनं शिलावत। विदार्यसंराक्षितवान्स्वभक्तं प्रह्लादमीशं तमजं मनामि।।

lebhe 'vatīryogranṛsiṃharupīyodaityavakṣaḥ kaṭhinaṃ śilāvat| vidāryasaṃrākṣitavānsvabhaktaṃ prahlādamīśaṃ tamajaṃ manāmi||

व्योमादिभिर्मूषितमात्मसंज्ञं निरञ्जनं नित्यममेयतत्त्वम। जगद्विधातारमकर्मकं च परं पुराणं पुरुषम नतो ऽस्मि।।

vyomādibhirmūṣitamātmasaṃjñaṃ nirañjanaṃ nityamameyatattvam| jagadvidhātāramakarmakaṃ ca paraṃ purāṇaṃ puruṣama nato 'smi||

ब्रह्मेन्द्ररुद्रानिलवायुमर्त्यगन्धर्वयक्षासुरदेवसंघैः। स्वमूर्तिभेदैः स्थित एक ईशस्तमादिमात्मा नमहं भजामि।।

brahmendrarudrānilavāyumartyagandharvayakṣāsuradevasaṃghaiḥ| svamūrtibhedaiḥ sthita eka īśastamādimātmā namahaṃ bhajāmi||

यतो भिन्नमिदं सर्वं समुद्भूतं स्थितं च वै। यस्मिन्नेष्यति पश्चाच्च तमस्ति शरणं गतः।।

yato bhinnamidaṃ sarvaṃ samudbhūtaṃ sthitaṃ ca vai| yasminneṣyati paścācca tamasti śaraṇaṃ gataḥ||

यः स्थितो विश्वरुपेण सङ्गीवात्र प्रतीयते। असङ्गी परिपूर्णश्च तमस्मि शरणं गतः।।

yaḥ sthito viśvarupeṇa saṅgīvātra pratīyate| asaṅgī paripūrṇaśca tamasmi śaraṇaṃ gataḥ||

हृदि स्थितो ऽपि यो देवो मायया मोहितात्मनाम। न ज्ञायते परः शुद्धस्तमस्मि शरणं गतः।।

hṛdi sthito 'pi yo devo māyayā mohitātmanām| na jñāyate paraḥ śuddhastamasmi śaraṇaṃ gataḥ||

सर्वसंगनिवृत्तानां ध्यानयोगरतात्मनाम। सर्वत्र भाति ज्ञानात्मा तमस्मि शरणं गतः।।

sarvasaṃganivṛttānāṃ dhyānayogaratātmanām| sarvatra bhāti jñānātmā tamasmi śaraṇaṃ gataḥ||

दधार मन्दारं पृष्टे निरोदे ऽमृतमन्थने। देवतानां हितार्थाय तं कूर्मं शरणं गतः।।

dadhāra mandāraṃ pṛṣṭe nirode 'mṛtamanthane| devatānāṃ hitārthāya taṃ kūrmaṃ śaraṇaṃ gataḥ||

द्रष्ट्राङ्कुरेण यो ऽनन्तः समुद्धृत्यार्णवाद्धराम। तस्थाविदं जगत्कृत्स्नं वाराहं तं नतो ऽस्म्यहम।।

draṣṭrāṅkureṇa yo 'nantaḥ samuddhṛtyārṇavāddharām| tasthāvidaṃ jagatkṛtsnaṃ vārāhaṃ taṃ nato 'smyaham||

प्रह्लादं गोपयन्दैत्यं शिलातिकठिनोरसम। विदार्य हतवान्यो हि तं नृसिंहं नतो ऽस्म्यहम।।

prahlādaṃ gopayandaityaṃ śilātikaṭhinorasam| vidārya hatavānyo hi taṃ nṛsiṃhaṃ nato 'smyaham||

लब्ध्वा वैरोचनेर्भूमिं द्वाभ्यां पद्भ्यामतीत्य यः। आब्रह्मभुवनं पादात्सुरेभ्यस्तं नतो ऽजितम।।

labdhvā vairocanerbhūmiṃ dvābhyāṃ padbhyāmatītya yaḥ| ābrahmabhuvanaṃ pādātsurebhyastaṃ nato 'jitam||

हैहयस्यापराधेन ह्येकविंशतिसंख्यया। क्षत्रियान्वयभेत्ता यो जामदग्न्यं नतो ऽस्मि तम।।

haihayasyāparādhena hyekaviṃśatisaṃkhyayā| kṣatriyānvayabhettā yo jāmadagnyaṃ nato 'smi tam||

आविर्भूतश्चतुर्द्धा यः कपिभिः परिवारितः। हतवान्राक्षसानीकं रामचन्द्रं नतो ऽस्म्यहम।।

āvirbhūtaścaturddhā yaḥ kapibhiḥ parivāritaḥ| hatavānrākṣasānīkaṃ rāmacandraṃ nato 'smyaham||

मूर्तिद्वयं समाश्रित्य भूभारमपहृत्य च। संजहार कुलं स्वं यस्तं श्रीकृष्णप्यहं भजे।।

mūrtidvayaṃ samāśritya bhūbhāramapahṛtya ca| saṃjahāra kulaṃ svaṃ yastaṃ śrīkṛṣṇapyahaṃ bhaje||

भूम्यादिलोकत्रितयं संतृत्पात्मानमात्मनि। पश्यन्ति निर्मलं शुद्धं तमीशानं भजाम्यहम।।

bhūmyādilokatritayaṃ saṃtṛtpātmānamātmani| paśyanti nirmalaṃ śuddhaṃ tamīśānaṃ bhajāmyaham||

युगान्ते पापिनो शुद्धान्भित्त्वा तीक्ष्णसुधारया। स्थापयामास यो धर्मं कृतादौ तन्नमाम्यहम।।

yugānte pāpino śuddhānbhittvā tīkṣṇasudhārayā| sthāpayāmāsa yo dharmaṃ kṛtādau tannamāmyaham||

एवमादीन्यनेकानि यस्य रुपाणि पाण्डवाः। न शक्यं तेन संख्यातुं कोट्यब्दैरपि तं भजे।।

evamādīnyanekāni yasya rupāṇi pāṇḍavāḥ| na śakyaṃ tena saṃkhyātuṃ koṭyabdairapi taṃ bhaje||

महिमानं तु यन्नाम्नः परं गन्तुं मुनीश्वराः। देवासुराश्च मनवः कथं तं श्रुल्लको भजे।।

mahimānaṃ tu yannāmnaḥ paraṃ gantuṃ munīśvarāḥ| devāsurāśca manavaḥ kathaṃ taṃ śrullako bhaje||

यन्नामश्रवणेनापि महापातकिनो नराः। पवित्रतां प्रपद्यन्ते त कथं स्तौमि चाल्पधीः।।

yannāmaśravaṇenāpi mahāpātakino narāḥ| pavitratāṃ prapadyante ta kathaṃ staumi cālpadhīḥ||

यथाकथञ्चिद्यन्नम्नि कीर्तिते वा श्रुते ऽपि वा। पापिनस्तु विशुद्धाः स्युः शद्धा मोक्षमवान्पुयुः।।

yathākathañcidyannamni kīrtite vā śrute 'pi vā| pāpinastu viśuddhāḥ syuḥ śaddhā mokṣamavānpuyuḥ||

आत्मन्यात्मानमाधाय योगिनो गतकल्मशाः। पश्यन्ति यं ज्ञानरुपं तमस्मि शरणं गतः।।

ātmanyātmānamādhāya yogino gatakalmaśāḥ| paśyanti yaṃ jñānarupaṃ tamasmi śaraṇaṃ gataḥ||

साङ्ख्याः सर्वेषु पश्यन्ति परिपूरणान्तकं हरिम। तमादिदेवमजरं ज्ञानरुपं भजाम्यहम।।

sāṅkhyāḥ sarveṣu paśyanti paripūraṇāntakaṃ harim| tamādidevamajaraṃ jñānarupaṃ bhajāmyaham||

सर्वसत्त्वमयं शान्तं सर्वद्रष्टारमीश्वरम। सहस्रशीर्षकं देवं वन्दे भावात्मकं हरिम।।

sarvasattvamayaṃ śāntaṃ sarvadraṣṭāramīśvaram| sahasraśīrṣakaṃ devaṃ vande bhāvātmakaṃ harim||

यद्भूतं यच्च वै भाव्यं स्थावरं जङ्गमं जगत। दशाङ्गुलं यो ऽत्स्यतिष्टत्तमीशमजरं भदे।।

yadbhūtaṃ yacca vai bhāvyaṃ sthāvaraṃ jaṅgamaṃ jagat| daśāṅgulaṃ yo 'tsyatiṣṭattamīśamajaraṃ bhade||

अणोरणीयांसमजं महतश्च महत्तरम। गुह्याद्गुह्यतमं देवं प्रणमामि पुनः पुनः।।

aṇoraṇīyāṃsamajaṃ mahataśca mahattaram| guhyādguhyatamaṃ devaṃ praṇamāmi punaḥ punaḥ||

ध्यातः स्मृतः पूजितो वा शृतः प्रणमितो ऽपि वा। स्वपदं यो ददातीशस्तं वन्दे पुरुषोत्तमम।।

dhyātaḥ smṛtaḥ pūjito vā śṛtaḥ praṇamito 'pi vā| svapadaṃ yo dadātīśastaṃ vande puruṣottamam||

इति स्तुवन्तं परमं पेरेशं हर्षाम्बुसंरुद्धविलोचनास्ते। मुनीश्वरा नारदसंयुतास्तु सनन्दनाद्याः प्रपुदं प्रजग्मुः।।

iti stuvantaṃ paramaṃ pereśaṃ harṣāmbusaṃruddhavilocanāste| munīśvarā nāradasaṃyutāstu sanandanādyāḥ prapudaṃ prajagmuḥ||

य इदं प्रातरुत्याय पाठेद्वै पौरुपं स्तवम। सर्वपापविशुद्धात्मा विष्णुलोकं स गच्छति।।

ya idaṃ prātarutyāya pāṭhedvai paurupaṃ stavam| sarvapāpaviśuddhātmā viṣṇulokaṃ sa gacchati||

कथं ससर्ज ब्रह्मादीनादिदेवः पुरा विभुः। तन्ममाख्याहि सनक सर्वज्ञो ऽस्ति यतो भवान।।

kathaṃ sasarja brahmādīnādidevaḥ purā vibhuḥ| tanmamākhyāhi sanaka sarvajño 'sti yato bhavān||

नारायणो ऽक्षरो ऽनन्तः सर्वव्यापी निरञ्जनः। तेनेदमखिलं व्यात्पं जगत्स्थावरजङ्गमम।।

nārāyaṇo 'kṣaro 'nantaḥ sarvavyāpī nirañjanaḥ| tenedamakhilaṃ vyātpaṃ jagatsthāvarajaṅgamam||

आदिसर्गे महाविष्णुः स्वप्रकाशो जगन्मयः। गुणभेदमधिष्ठाय मूर्त्तित्रिकमवासृजत।।

ādisarge mahāviṣṇuḥ svaprakāśo jaganmayaḥ| guṇabhedamadhiṣṭhāya mūrttitrikamavāsṛjat||

सृष्ट्यर्थं तु पुरा देवो दक्षिणाङ्गात्प्रजापतिम। मध्येरुद्राख्यमीथानं जगदन्तकरं मुने।।

sṛṣṭyarthaṃ tu purā devo dakṣiṇāṅgātprajāpatim| madhyerudrākhyamīthānaṃ jagadantakaraṃ mune||

पालनायास्य जगतो वामाङ्गाद्विष्णुमव्ययम। तमादिदेवमजरं केचिदाहुः शिवाभिधम। केचिद्विष्णुं सदा सत्यं ब्रह्माणं केचिदूचिरे।।

pālanāyāsya jagato vāmāṅgādviṣṇumavyayam| tamādidevamajaraṃ kecidāhuḥ śivābhidham| kecidviṣṇuṃ sadā satyaṃ brahmāṇaṃ kecidūcire||

तस्य शक्तिः परा विष्णोर्जगत्कार्यप्रवर्तिनी। भावाभावस्वरुपा सा विद्याविद्येति गीयते।।

tasya śaktiḥ parā viṣṇorjagatkāryapravartinī| bhāvābhāvasvarupā sā vidyāvidyeti gīyate||

यदा विश्वं महाविष्णोर्भिन्नत्वेन प्रतीयते। तदा ह्यविद्या संसिद्धा भवेद्दुःखस्य साधनम।।

yadā viśvaṃ mahāviṣṇorbhinnatvena pratīyate| tadā hyavidyā saṃsiddhā bhavedduḥkhasya sādhanam||

ज्ञातृज्ञेयाद्युपाधिस्ते यदा नश्यति नारद। सर्वैकभावना बुद्धिः सा विद्येत्यभिधीयते।।

jñātṛjñeyādyupādhiste yadā naśyati nārada| sarvaikabhāvanā buddhiḥ sā vidyetyabhidhīyate||

एषं माया महाविष्णोर्भिन्ना संसारदायिनी। अभेदबुद्ध्या दृष्टा चेत्संसारक्षयकारिणी।।

eṣaṃ māyā mahāviṣṇorbhinnā saṃsāradāyinī| abhedabuddhyā dṛṣṭā cetsaṃsārakṣayakāriṇī||

विष्णुशक्तिसमुद्भूतमेतत्सर्वं वराचंम। यस्माद्भिन्नमिदं सर्वं यच्चेङ्गेद्यच्चनेङ्गति।।

viṣṇuśaktisamudbhūtametatsarvaṃ varācaṃm| yasmādbhinnamidaṃ sarvaṃ yacceṅgedyaccaneṅgati||

उपाधिभिर्यथाकाशो भिन्नत्वेन प्रतीयते। अविद्योपाधियोगेनतथेदमखिलं जगत।।

upādhibhiryathākāśo bhinnatvena pratīyate| avidyopādhiyogenatathedamakhilaṃ jagat||

यथा हरिर्जगद्यापी तस्य शक्तिस्तथा मुने। दाहशक्तिर्यथाङ्गारे स्वाश्रयं व्याप्य तिष्टति।।

yathā harirjagadyāpī tasya śaktistathā mune| dāhaśaktiryathāṅgāre svāśrayaṃ vyāpya tiṣṭati||

उमेति केचिदाहुस्तां शक्तिं लक्ष्मीं तथा परे। भारतीत्यपरे चैनां गिरिजेत्यम्बिकेति च।।

umeti kecidāhustāṃ śaktiṃ lakṣmīṃ tathā pare| bhāratītyapare caināṃ girijetyambiketi ca||

दुर्गेति भद्रकालीति चण्डी माहेश्वरीत्यपि। कौमारी वैष्णवी चेति वाराह्येन्द्री च शाम्भवी।।

durgeti bhadrakālīti caṇḍī māheśvarītyapi| kaumārī vaiṣṇavī ceti vārāhyendrī ca śāmbhavī||

ब्राह्मीति विद्याविद्येति मायेति च तथा परे। प्रकृतिश्च परा चेति वदन्ति परमर्षस्यः।।

brāhmīti vidyāvidyeti māyeti ca tathā pare| prakṛtiśca parā ceti vadanti paramarṣasyaḥ||

शेषशक्तिः परा विष्णोर्जगत्सर्गादिकारिणी। व्यक्ताव्यक्तस्वरुपेण जगह्याप्य व्यवस्थिता।।

śeṣaśaktiḥ parā viṣṇorjagatsargādikāriṇī| vyaktāvyaktasvarupeṇa jagahyāpya vyavasthitā||

प्रकृतिश्चपुमांश्चैव कालश्चेति विधिस्थितिः। सृष्टिस्थितिविनाशानामेकः कारणतां गतः।।

prakṛtiścapumāṃścaiva kālaśceti vidhisthitiḥ| sṛṣṭisthitivināśānāmekaḥ kāraṇatāṃ gataḥ||

येनेदमखिलं जातं ब्रह्मरुपधरेण वै। तस्मात्परतरो देवो नित्यैत्यभिधीयते।।

yenedamakhilaṃ jātaṃ brahmarupadhareṇa vai| tasmātparataro devo nityaityabhidhīyate||

रक्षां करोति यो देवो नित्य इत्यभिधीयते। रक्षां करोति यो देवो जगतां परतः पुमान।।

rakṣāṃ karoti yo devo nitya ityabhidhīyate| rakṣāṃ karoti yo devo jagatāṃ parataḥ pumān||

तस्मात्परतरं यत्तदव्ययं परमं पदम।।

tasmātparataraṃ yattadavyayaṃ paramaṃ padam||

अक्षरो निर्गुणः शुद्धः परिपूर्णः सनातनः। यः परः कालपुपाख्यो योगिध्येयः परात्परः।।

akṣaro nirguṇaḥ śuddhaḥ paripūrṇaḥ sanātanaḥ| yaḥ paraḥ kālapupākhyo yogidhyeyaḥ parātparaḥ||

परमात्मा परानन्दः सर्वोपाधिविवर्जितः। ज्ञानैकवेद्यः परमः सञ्चिदानन्दविग्रहः।।

paramātmā parānandaḥ sarvopādhivivarjitaḥ| jñānaikavedyaḥ paramaḥ sañcidānandavigrahaḥ||

यो ऽसौ शुद्धो ऽपि परमो ह्यहॄङ्कारेण संयुतः। देहीति प्रोच्यते मूढैरहो ऽज्ञानविडम्बनम।।

yo 'sau śuddho 'pi paramo hyahṝṅkāreṇa saṃyutaḥ| dehīti procyate mūḍhairaho 'jñānaviḍambanam||

स देवः परमः शुद्धः सत्त्वदिगुणभेदतः। मूर्तित्रयं समापन्नः सृष्टिस्थित्यन्तकारणम।।

sa devaḥ paramaḥ śuddhaḥ sattvadiguṇabhedataḥ| mūrtitrayaṃ samāpannaḥ sṛṣṭisthityantakāraṇam||

यो ऽसौ ब्रह्मा जगत्कर्ता यन्नाभिकमलोद्भवः। स एवानन्दरुपात्मा तस्मान्नास्त्यपरो मुने।।

yo 'sau brahmā jagatkartā yannābhikamalodbhavaḥ| sa evānandarupātmā tasmānnāstyaparo mune||

अन्तर्यामी जगद्यापी सर्वसाक्षी निरञ्जनः। भिन्नाभिन्नस्वरुपेण स्थितो वै परमेश्वरः।।

antaryāmī jagadyāpī sarvasākṣī nirañjanaḥ| bhinnābhinnasvarupeṇa sthito vai parameśvaraḥ||

यस्य शक्तिर्महामाया जगद्विस्त्रम्भधारिणी। विश्वोत्पत्तेर्निदानत्वात्प्रकृतिः प्रोच्यते बुधैः।।

yasya śaktirmahāmāyā jagadvistrambhadhāriṇī| viśvotpatternidānatvātprakṛtiḥ procyate budhaiḥ||

आदिसर्गे महाविष्णोर्लोकान्कर्त्तुं समुद्यतः। प्रकृतिः पुरुषश्चेति कालश्चेति त्रिधा भवेत।।

ādisarge mahāviṣṇorlokānkarttuṃ samudyataḥ| prakṛtiḥ puruṣaśceti kālaśceti tridhā bhavet||

पश्यन्ति भावितात्मानो यं ब्रह्मत्यभिसंज्ञितम। शुद्धं यत्परमं धाम तद्विष्णोः परमं पदम।।

paśyanti bhāvitātmāno yaṃ brahmatyabhisaṃjñitam| śuddhaṃ yatparamaṃ dhāma tadviṣṇoḥ paramaṃ padam||

एवं शुद्धो ऽक्षरो ऽनन्तः कालरुपी महेश्वरः। गुणरुपीगुणाधारोजगतामादिकृद्विभुः।।

evaṃ śuddho 'kṣaro 'nantaḥ kālarupī maheśvaraḥ| guṇarupīguṇādhārojagatāmādikṛdvibhuḥ||

प्रतृतिः क्षोभमापन्ना पुरुषाख्ये जगद्गुरौ। महान्प्रादुरभूद्धुद्धिस्ततो ऽहं समवर्त्तत।।

pratṛtiḥ kṣobhamāpannā puruṣākhye jagadgurau| mahānprādurabhūddhuddhistato 'haṃ samavarttata||

अहॄङ्काराश्च सूक्ष्माणि तन्मात्राणीन्द्रियाणि च। तन्मात्रेभ्यो हि जातानि भूतानि जगतः कृते।।

ahṝṅkārāśca sūkṣmāṇi tanmātrāṇīndriyāṇi ca| tanmātrebhyo hi jātāni bhūtāni jagataḥ kṛte||

आकाशवाय्यग्रिजलभूमयो ऽब्जभावात्मज। यथाक्रमं कारणतामेकैकस्योपयान्ति च।।

ākāśavāyyagrijalabhūmayo 'bjabhāvātmaja| yathākramaṃ kāraṇatāmekaikasyopayānti ca||

ततो ब्रह्मा जगद्धाता तामसानसृजत्प्रभुः। तिर्यग्योनिगताञ्जन्तून्पशुपक्षिमृगादिकान।।

tato brahmā jagaddhātā tāmasānasṛjatprabhuḥ| tiryagyonigatāñjantūnpaśupakṣimṛgādikān||

तमप्यसाधकं मत्वा देवसर्गं सनातनात। ततो वैमानुषं सर्गं कल्पयामास पह्मजः।।

tamapyasādhakaṃ matvā devasargaṃ sanātanāt| tato vaimānuṣaṃ sargaṃ kalpayāmāsa pahmajaḥ||

ततो दक्षादिकान्पुत्रान्सृष्टिसाधनतत्परान। एभिः पुत्रैरिदं व्याप्तं सदेवासुरमानुषम।।

tato dakṣādikānputrānsṛṣṭisādhanatatparān| ebhiḥ putrairidaṃ vyāptaṃ sadevāsuramānuṣam||

भुर्भुवश्च तथा स्वश्च महश्वैव जनस्तथा। तपश्च सत्यमित्येवं लोकाः सत्योपरि स्थिताः।।

bhurbhuvaśca tathā svaśca mahaśvaiva janastathā| tapaśca satyamityevaṃ lokāḥ satyopari sthitāḥ||

अतलं वितलं चैव सुतलं च तलातलम। महातलं च विप्रेन्द्र ततो ऽधच्च रसातलम।।

atalaṃ vitalaṃ caiva sutalaṃ ca talātalam| mahātalaṃ ca viprendra tato 'dhacca rasātalam||

पातालं चेति सप्तैव पातालानि क्रमादधः। एष सर्वेषु लोकेषु लोकनाथांश्च सृष्टवान।।

pātālaṃ ceti saptaiva pātālāni kramādadhaḥ| eṣa sarveṣu lokeṣu lokanāthāṃśca sṛṣṭavān||

कुलाचलान्नदीश्चासौ तत्तल्लोकनिवासिनाम। वर्त्तनादीनि सर्वाणि यथायोग्यंमकल्पयत।।

kulācalānnadīścāsau tattallokanivāsinām| varttanādīni sarvāṇi yathāyogyaṃmakalpayat||

भूतले मध्यगो मेरुः सर्वदेवसमाश्रयः। लोकालोकश्च भूम्यन्ते तन्मध्ये सत्प सागराः।।

bhūtale madhyago meruḥ sarvadevasamāśrayaḥ| lokālokaśca bhūmyante tanmadhye satpa sāgarāḥ||

द्वीपाश्च सत्प विप्रेन्द्र द्वीपे कुलाचलाः। बाह्या नद्यश्च विख्याता जनाश्चामरसन्निभाः।।

dvīpāśca satpa viprendra dvīpe kulācalāḥ| bāhyā nadyaśca vikhyātā janāścāmarasannibhāḥ||

जम्बूप्लक्षाभिधानौ च शाल्मलश्च कुशस्तथा। क्रौञ्चशाकौ पुष्करश्च ते सर्वे देवभूमयः।।

jambūplakṣābhidhānau ca śālmalaśca kuśastathā| krauñcaśākau puṣkaraśca te sarve devabhūmayaḥ||

एते द्वीपाः समुद्रैस्तु सत्पसत्पभिरावृताः। लवणेक्षुसुरासर्पिर्दधिक्षीरजलैः समम।।

ete dvīpāḥ samudraistu satpasatpabhirāvṛtāḥ| lavaṇekṣusurāsarpirdadhikṣīrajalaiḥ samam||

एते द्वीपाः समुद्राश्च पूर्वस्मादुत्तरेराः। ज्ञेया द्विगुणविस्तरा लोकालोकाञ्च पर्वतात।।

ete dvīpāḥ samudrāśca pūrvasmāduttarerāḥ| jñeyā dviguṇavistarā lokālokāñca parvatāt||

क्षारोदधेरुपत्तरं यद्धि माद्रेश्चैव दक्षिणाम। ज्ञेयं तद्भारतं वर्षं सर्वकर्मफलप्रदम।।

kṣārodadherupattaraṃ yaddhi mādreścaiva dakṣiṇām| jñeyaṃ tadbhārataṃ varṣaṃ sarvakarmaphalapradam||

अत्र कर्माणि कुर्वन्ति त्रिविधानि तु नारद। तत्फलं भुज्यते चैव भोगभूमिधनक्रमात।।

atra karmāṇi kurvanti trividhāni tu nārada| tatphalaṃ bhujyate caiva bhogabhūmidhanakramāt||

भारते तु कृतं कर्म शुभं वाशुभमेव च। तत्फलं क्षयि विप्रेन्द्र भुज्यते ऽन्यत्रजन्तुभिः।।

bhārate tu kṛtaṃ karma śubhaṃ vāśubhameva ca| tatphalaṃ kṣayi viprendra bhujyate 'nyatrajantubhiḥ||

अद्यापि देवा इच्छन्ति जन्म भारतभूतले। संचितं सुमहत्पुण्यमक्षय्यममलं शुभम।।

adyāpi devā icchanti janma bhāratabhūtale| saṃcitaṃ sumahatpuṇyamakṣayyamamalaṃ śubham||

कदा लभामहे जन्म वर्षभारतभूमिषु। कदा पुण्येन महता यास्याम परमं पदम।।

kadā labhāmahe janma varṣabhāratabhūmiṣu| kadā puṇyena mahatā yāsyāma paramaṃ padam||

दानैर्वाविविधैर्यज्ञैस्तपोभिर्वाथवा हरिम। जगदीशंसमेष्यामो नित्यानन्दमनामयम।।

dānairvāvividhairyajñaistapobhirvāthavā harim| jagadīśaṃsameṣyāmo nityānandamanāmayam||

यो भारतभुवं प्राप्य विष्णुपूजापरो भवेत। न तस्य सदृशो ऽन्यो ऽस्ति त्रिषु लोकेषु नारदा।।

yo bhāratabhuvaṃ prāpya viṣṇupūjāparo bhavet| na tasya sadṛśo 'nyo 'sti triṣu lokeṣu nāradā||

हरिकीर्तनशीलो वा तद्भक्तानां पियो ऽपि वा। शुक्षषुर्वापि महतः सवेद्यो दिविजैरपि।।

harikīrtanaśīlo vā tadbhaktānāṃ piyo 'pi vā| śukṣaṣurvāpi mahataḥ savedyo divijairapi||

हरिपूजारतो नित्यं भक्तः पूजास्तो ऽषि वा। भक्तोच्छिष्टान्नसेवी च याति विष्णोः परं पदम।।

haripūjārato nityaṃ bhaktaḥ pūjāsto 'ṣi vā| bhaktocchiṣṭānnasevī ca yāti viṣṇoḥ paraṃ padam||

नारायणेति कृष्णेति वासुदेवेति यो वदेत। अहिंसादिपरः शन्तिः सो ऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः।।

nārāyaṇeti kṛṣṇeti vāsudeveti yo vadet| ahiṃsādiparaḥ śantiḥ so 'pi vandyaḥ surottamaiḥ||

शिवेति नीलकण्ठेति शङ्करेतिच यः स्मरेत। सर्वभूतहितो नित्यं सो ऽभ्यर्च्यो दिविजैः स्मृतः।।

śiveti nīlakaṇṭheti śaṅkaretica yaḥ smaret| sarvabhūtahito nityaṃ so 'bhyarcyo divijaiḥ smṛtaḥ||

गुरुभक्तः शिवध्यानी स्वाश्रमाचारतत्परः। अनसूयुःशुचिर्दक्षो यः सो ऽप्यर्च्यःसुरेश्वरैः।।

gurubhaktaḥ śivadhyānī svāśramācāratatparaḥ| anasūyuḥśucirdakṣo yaḥ so 'pyarcyaḥsureśvaraiḥ||

ब्राह्मणानां हितकरः श्रध्दावान्वर्णधर्मयोः। वेदवादरतो नित्यं स ज्ञेयः पङ्किपावनः।।

brāhmaṇānāṃ hitakaraḥ śradhdāvānvarṇadharmayoḥ| vedavādarato nityaṃ sa jñeyaḥ paṅkipāvanaḥ||

अभेददर्शी देवेशे नारायणशिवात्मके। सर्वं यो ब्रह्मण नित्यमस्मदादिषु का कथा।।

abhedadarśī deveśe nārāyaṇaśivātmake| sarvaṃ yo brahmaṇa nityamasmadādiṣu kā kathā||

गोषु क्षान्तो ब्रह्मचारी परनिन्दाविवर्जितः। अपरिग्रहशी लश्च देवपूज्यः स नारद।।

goṣu kṣānto brahmacārī paranindāvivarjitaḥ| aparigrahaśī laśca devapūjyaḥ sa nārada||

स्तेयादिदोषविमुखः कृतज्ञः सत्यवाक शुचिः। परोपकारनिरतः पूजनीयः सुरासुरैः।।

steyādidoṣavimukhaḥ kṛtajñaḥ satyavāk śuciḥ| paropakāranirataḥ pūjanīyaḥ surāsuraiḥ||

वेदार्थश्रवणे बुद्धिः पुराणश्रवणे तथा। सत्संगे ऽपि च यस्यास्ति सो ऽपि वन्द्यः सुरोत्तमैः।।

vedārthaśravaṇe buddhiḥ purāṇaśravaṇe tathā| satsaṃge 'pi ca yasyāsti so 'pi vandyaḥ surottamaiḥ||

एवमादीन्यनेकानि कर्माणि श्रद्धयान्वितः। करोति भारते वर्षे संबन्धो ऽस्माभिरेव च।।

evamādīnyanekāni karmāṇi śraddhayānvitaḥ| karoti bhārate varṣe saṃbandho 'smābhireva ca||

एतेष्वन्यतमो विप्रमात्मानं नारभेत्तु यः। स एव दुष्कृतिर्मूढो नास्त्यन्यो ऽस्मादचेतनः।।

eteṣvanyatamo vipramātmānaṃ nārabhettu yaḥ| sa eva duṣkṛtirmūḍho nāstyanyo 'smādacetanaḥ||

संप्राप्य भारते जन्म सत्कर्म सुपराङ्मुखः। पीयूषकलशं सुक्त्वा विषभाण्डमुपाश्रितः।।

saṃprāpya bhārate janma satkarma suparāṅmukhaḥ| pīyūṣakalaśaṃ suktvā viṣabhāṇḍamupāśritaḥ||

श्रुतिस्मृत्युदितैर्द्धर्मैर्नात्मानं पावयेत्तु यः। स एवात्मविधाती स्यात्पापिनामग्रणीर्मुने।।

śrutismṛtyuditairddharmairnātmānaṃ pāvayettu yaḥ| sa evātmavidhātī syātpāpināmagraṇīrmune||

कर्मभूमिं समासाद्य यो न धर्मं समाचरेत। स च सर्वाधमः प्रोक्तो वेदविद्भिर्मुनीश्वर।।

karmabhūmiṃ samāsādya yo na dharmaṃ samācaret| sa ca sarvādhamaḥ prokto vedavidbhirmunīśvara||

शुभं कर्म समुत्सृज्य दुष्कर्माणि करोति यः। कामधेनुं परित्यज्य अर्कक्षीरं सं मार्गति।।

śubhaṃ karma samutsṛjya duṣkarmāṇi karoti yaḥ| kāmadhenuṃ parityajya arkakṣīraṃ saṃ mārgati||

एवं भारतभूभागं प्रशंसन्ति दिवौकसः। ब्रह्माद्या अपि विप्रेन्द्र स्वभोगक्षयभीरवः।।

evaṃ bhāratabhūbhāgaṃ praśaṃsanti divaukasaḥ| brahmādyā api viprendra svabhogakṣayabhīravaḥ||

तस्मात्पुण्यतमं ज्ञेयं भारतं वर्षमुत्तमम। देवानां दुर्लभं वापि सर्वकर्मफलप्रदम।।

tasmātpuṇyatamaṃ jñeyaṃ bhārataṃ varṣamuttamam| devānāṃ durlabhaṃ vāpi sarvakarmaphalapradam||

अस्मिन्पुण्ये च भूभागे यस्तु सत्कर्मसूद्यतः। न तस्य सदृशं कश्चित्रिषु विद्यते।।

asminpuṇye ca bhūbhāge yastu satkarmasūdyataḥ| na tasya sadṛśaṃ kaścitriṣu vidyate||

अस्मिञ्जातो नरो यस्तु स्वङ्कर्मक्षपणोद्यतः। नररुपपरिच्छन्नः स हरिर्नात्र संशयः।।

asmiñjāto naro yastu svaṅkarmakṣapaṇodyataḥ| nararupaparicchannaḥ sa harirnātra saṃśayaḥ||

परं लोकफलं प्रेप्सुः किर्यात्कर्माण्यतन्द्रितः। निवेद्य हरये भक्त्या तत्फलं ह्यक्षयं स्मृतम।।

paraṃ lokaphalaṃ prepsuḥ kiryātkarmāṇyatandritaḥ| nivedya haraye bhaktyā tatphalaṃ hyakṣayaṃ smṛtam||

विरागी चेत्कर्मफलेष्वपि किञ्चित्र कारयेत। अर्पयेत्सुकृतं कर्म प्रीयतामितिं मे हरिः।।

virāgī cetkarmaphaleṣvapi kiñcitra kārayet| arpayetsukṛtaṃ karma prīyatāmitiṃ me hariḥ||

आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरुत्पत्तिदायकाः। फलागृध्नुः कर्मणां तत्प्रात्प्रोति परमं पदम।।

ābrahmabhuvanāllokāḥ punarutpattidāyakāḥ| phalāgṛdhnuḥ karmaṇāṃ tatprātproti paramaṃ padam||

वेदोदितानि कर्माणि कुर्यादीश्वरतुष्टये। यथाश्रमं त्यक्तुकामः प्रान्पोति पदमव्ययम।।

vedoditāni karmāṇi kuryādīśvaratuṣṭaye| yathāśramaṃ tyaktukāmaḥ prānpoti padamavyayam||

निष्कामो वा सकामो वा कुर्यात्कर्म यथाविधि। स्वाश्रमाचारशून्यश्च पतितः प्रोच्यते बुधैः।।

niṣkāmo vā sakāmo vā kuryātkarma yathāvidhi| svāśramācāraśūnyaśca patitaḥ procyate budhaiḥ||

सदाचारपरो विप्रो वर्द्धते ब्रह्मतेजसा। तस्य विष्णुश्च तुष्टः स्याद्भक्तियुक्तस्य नारद।।

sadācāraparo vipro varddhate brahmatejasā| tasya viṣṇuśca tuṣṭaḥ syādbhaktiyuktasya nārada||

भारते जन्म संप्राप्य नात्मानं तारयेतु यः। पच्यते निरये धोरे स त्वाचन्द्राक्रतारकम।।

bhārate janma saṃprāpya nātmānaṃ tārayetu yaḥ| pacyate niraye dhore sa tvācandrākratārakam||

वासदेवपरो धर्मो वासुदेवपरं तपः। वासुदेवपरं ज्ञानं वासुदेवपरा गतिः।।

vāsadevaparo dharmo vāsudevaparaṃ tapaḥ| vāsudevaparaṃ jñānaṃ vāsudevaparā gatiḥ||

वासुदेवात्मकं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम। आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं तस्मादन्यत्र विद्यते।।

vāsudevātmakaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam| ābrahmastambaparyantaṃ tasmādanyatra vidyate||

स एव धाता त्रिपुरान्तकश्च स एव देवासुरयज्ञरुपः। स एवब्रह्माण्डमिदं ततो ऽन्यन्न किञ्चिदस्ति व्यतिरिक्तरुपम।।

sa eva dhātā tripurāntakaśca sa eva devāsurayajñarupaḥ| sa evabrahmāṇḍamidaṃ tato 'nyanna kiñcidasti vyatiriktarupam||

अस्मात्परं नापरमस्ति किञ्चिद्यस्मादणीयान्नतथा महीयान। व्यात्पं हि तेनेदमिदं विचित्रं तं देवदेवं प्रणमेत्समीङ्यम।।

asmātparaṃ nāparamasti kiñcidyasmādaṇīyānnatathā mahīyān| vyātpaṃ hi tenedamidaṃ vicitraṃ taṃ devadevaṃ praṇametsamīṅyam||

श्रद्धापूर्वाः सर्वधर्मा मनोरथफलप्रदाः। श्रद्धयासाध्यते सर्वं श्रद्धया तुष्यते हरिः।।

śraddhāpūrvāḥ sarvadharmā manorathaphalapradāḥ| śraddhayāsādhyate sarvaṃ śraddhayā tuṣyate hariḥ||

भक्तिर्भक्त्यैव कर्त्तव्यातथा कर्माणि भक्तितः। कर्मश्चद्धाविहीनानि न सिध्यन्तिं द्विजो तमाः।।

bhaktirbhaktyaiva karttavyātathā karmāṇi bhaktitaḥ| karmaścaddhāvihīnāni na sidhyantiṃ dvijo tamāḥ||

यथाऽलोको हि जन्तूनां चेष्टाकारणतां गतः। तथैव सर्वसिद्धीनां भक्तिः परमकारणम।।

yathā'loko hi jantūnāṃ ceṣṭākāraṇatāṃ gataḥ| tathaiva sarvasiddhīnāṃ bhaktiḥ paramakāraṇam||

यथा समस्त लोकानां जीवनं सलिलं स्मृतम। तथा समस्तसिद्धीनां जीवनं भक्तिरिष्यते।।

yathā samasta lokānāṃ jīvanaṃ salilaṃ smṛtam| tathā samastasiddhīnāṃ jīvanaṃ bhaktiriṣyate||

यथा भूमिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः। तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वकार्य्याणि साधयेत।।

yathā bhūmiṃ samāśritya sarve jīvanti jantavaḥ| tathā bhaktiṃ samāśritya sarvakāryyāṇi sādhayet||

श्रद्धावांल्लभते धरंमं श्रद्धावातर्थमाप्नुयात। श्रद्धया साध्यते कामः श्रद्धावान्मोक्षमान्पुयात।।

śraddhāvāṃllabhate dharṃmaṃ śraddhāvātarthamāpnuyāt| śraddhayā sādhyate kāmaḥ śraddhāvānmokṣamānpuyāt||

न दानैर्न तपोभिर्वा यज्ञैर्वा बहुदक्षिणैः। भक्तिहीनेर्मुनिश्चेष्ठ तुष्यते भगवान्हरिः।।

na dānairna tapobhirvā yajñairvā bahudakṣiṇaiḥ| bhaktihīnermuniśceṣṭha tuṣyate bhagavānhariḥ||

मेरुमात्रसुवर्णानां कोटिकोटिसहस्रशः। दत्ता चाप्यर्थनाशाय यतोभक्तिविवर्जिता।।

merumātrasuvarṇānāṃ koṭikoṭisahasraśaḥ| dattā cāpyarthanāśāya yatobhaktivivarjitā||

अभक्त्या यत्तपस्तप्तैः केवलं कायशोषणम। अभक्त्या यद्धुतं हव्यं भस्मनि न्यस्तहव्यवत।।

abhaktyā yattapastaptaiḥ kevalaṃ kāyaśoṣaṇam| abhaktyā yaddhutaṃ havyaṃ bhasmani nyastahavyavat||

यत्किञ्चित्कुरुते करंमश्रद्धयाप्यणुमात्रुमात्रकम।. तन्नाम जायते पुंसां शाश्वतं प्रतीदायकम।।

yatkiñcitkurute karṃmaśraddhayāpyaṇumātrumātrakam|. tannāma jāyate puṃsāṃ śāśvataṃ pratīdāyakam||

अश्वमेघसहस्रं वा करंम वेदोदितं कृतम। तत्सर्वं निष्फलं ब्रह्मन्यदि भक्तिविवर्जितम।।

aśvameghasahasraṃ vā karṃma vedoditaṃ kṛtam| tatsarvaṃ niṣphalaṃ brahmanyadi bhaktivivarjitam||

हरिभक्तिः परा नॄणां कामधेनूपमा स्मृता। तस्यां सत्यां पिबन्त्यज्ञाः संसारगरलं ह्यहो।।

haribhaktiḥ parā nṝṇāṃ kāmadhenūpamā smṛtā| tasyāṃ satyāṃ pibantyajñāḥ saṃsāragaralaṃ hyaho||

असारभूते संसारे सारमेतदजात्मज। भगवद्भक्तसङ्गश्च हरिभक्तिस्तितिक्षुता।।

asārabhūte saṃsāre sārametadajātmaja| bhagavadbhaktasaṅgaśca haribhaktistitikṣutā||

असूयोपेतमनसां भक्तिदानादिकरंम यत। अवेहि निष्फलं ब्रहंस्तेषां दूरतरो हरिः।।

asūyopetamanasāṃ bhaktidānādikarṃma yat| avehi niṣphalaṃ brahaṃsteṣāṃ dūrataro hariḥ||

परिश्रियाभितत्पानां दम्भाचाररतात्मनाम। मृषा तु कुर्वतां कर्म तेषां दूरतरो हरिः।।

pariśriyābhitatpānāṃ dambhācāraratātmanām| mṛṣā tu kurvatāṃ karma teṣāṃ dūrataro hariḥ||

पृच्छतां च महाधरंमान्वदतां वै मृषा च तान। धर्मेष्वभक्तिमनसां तेषां दूरतरो हरिः।।

pṛcchatāṃ ca mahādharṃmānvadatāṃ vai mṛṣā ca tān| dharmeṣvabhaktimanasāṃ teṣāṃ dūrataro hariḥ||

वेदप्रणिहितो धरंमो धरंमो वेदो नारायणः परः। तत्राश्रद्धापरा ये तु तेषां दूरतरो हरिः।।

vedapraṇihito dharṃmo dharṃmo vedo nārāyaṇaḥ paraḥ| tatrāśraddhāparā ye tu teṣāṃ dūrataro hariḥ||

यस्य धरंमविहीनानि दिनान्यायान्ति यान्ति च। स लोहकारभस्त्रेव श्वसन्नपि न जीवति।।

yasya dharṃmavihīnāni dinānyāyānti yānti ca| sa lohakārabhastreva śvasannapi na jīvati||

धर्मार्थकाममोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः। श्रद्धावतां हि सिध्यन्ति नान्यथा ब्रह्मनन्दना।।

dharmārthakāmamokṣākhyāḥ puruṣārthāḥ sanātanāḥ| śraddhāvatāṃ hi sidhyanti nānyathā brahmanandanā||

स्वाचारमनतिक्रम्य हरिभक्तिपरो हि यः। स याति विष्णुभवनं यद्वै पश्यन्ति सूरयः।।

svācāramanatikramya haribhaktiparo hi yaḥ| sa yāti viṣṇubhavanaṃ yadvai paśyanti sūrayaḥ||

कुर्वन्वेदोदितान्धरंमान्मुनीन्द्र स्वाश्रमोचितान। हरिध्यानपरोयस्तु स याति परमं पदम।।

kurvanvedoditāndharṃmānmunīndra svāśramocitān| haridhyānaparoyastu sa yāti paramaṃ padam||

आचारप्रभवो धर्मः धरंमस्य प्रभुरच्युतः। आश्रमाचारयुक्तेन पूजितः सर्वदा हरिः।।

ācāraprabhavo dharmaḥ dharṃmasya prabhuracyutaḥ| āśramācārayuktena pūjitaḥ sarvadā hariḥ||

यः स्वाचारपरिभ्रष्टः साङ्गवेदान्तगो ऽपि वा। स एव पतितो ज्ञेयो यतः कर्मबहिष्कृतः।।

yaḥ svācāraparibhraṣṭaḥ sāṅgavedāntago 'pi vā| sa eva patito jñeyo yataḥ karmabahiṣkṛtaḥ||

हरिभक्तिपरि वापि हरिध्यानपरो ऽपि वा। भ्रष्टो यः स्वाश्रमाचारात्पतितः सो ऽभिधीयते।।

haribhaktipari vāpi haridhyānaparo 'pi vā| bhraṣṭo yaḥ svāśramācārātpatitaḥ so 'bhidhīyate||

वेदो वा हरिभक्तिर्वा भक्तिर्वापि महेश्वरे। आचारात्पतितं मूढं न पुनाति द्विजोत्तम।।

vedo vā haribhaktirvā bhaktirvāpi maheśvare| ācārātpatitaṃ mūḍhaṃ na punāti dvijottama||

पुण्यक्षेत्राभिगमनं पुण्यतीर्थनिषेवणम। यज्ञो वा विविधो ब्रह्मंस्त्यक्ताचारंन रक्षति।।

puṇyakṣetrābhigamanaṃ puṇyatīrthaniṣevaṇam| yajño vā vividho brahmaṃstyaktācāraṃna rakṣati||

आचारात्प्राप्यते स्वर्ग आचारात्प्राप्यते सुखम। आचारात्प्राप्यते मोक्ष आचारात्किं न लभ्यते।।

ācārātprāpyate svarga ācārātprāpyate sukham| ācārātprāpyate mokṣa ācārātkiṃ na labhyate||

आचाराणान्तु सर्वेषां योगानां चैव सत्तम। हरिभक्तेपरि तथा निदानं भक्तिरिष्यते।।

ācārāṇāntu sarveṣāṃ yogānāṃ caiva sattam| haribhaktepari tathā nidānaṃ bhaktiriṣyate||

भक्त्यैव पूज्यते विष्णुर्वाञ्छितार्थफलप्रदः। तस्मात्समस्तलोकानां भक्तिर्मातेति गीयते।।

bhaktyaiva pūjyate viṣṇurvāñchitārthaphalapradaḥ| tasmātsamastalokānāṃ bhaktirmāteti gīyate||

जीवन्ति जन्तवः सर्वे यथा मातराश्रिताः। तथा भक्तिं समाश्रित्य सर्वे जीवन्ति धारंमिकाः।।

jīvanti jantavaḥ sarve yathā mātarāśritāḥ| tathā bhaktiṃ samāśritya sarve jīvanti dhārṃmikāḥ||

स्वाश्रमाचारयुक्तस्य हरिभक्तिर्यदा भवेत। न तस्य त्रिषु लोकेषु सदृशो ऽस्त्यजनन्दन।।

svāśramācārayuktasya haribhaktiryadā bhavet| na tasya triṣu lokeṣu sadṛśo 'styajanandana||

भक्त्या सिध्यन्ति करंमाणि करंमाणि करंमाभिस्तुष्यते हरिः। तस्मिंस्तुष्टे भवेज्ज्ञानं ज्ञानान्मोक्षमवाप्यते।।

bhaktyā sidhyanti karṃmāṇi karṃmāṇi karṃmābhistuṣyate hariḥ| tasmiṃstuṣṭe bhavejjñānaṃ jñānānmokṣamavāpyate||

भक्तिस्तु भगवद्भक्तसङ्गेन खलु जायते। तत्सङ्गं प्राप्यते पुम्भिः सुकृतैः पूर्वसञ्चितैः।।

bhaktistu bhagavadbhaktasaṅgena khalu jāyate| tatsaṅgaṃ prāpyate pumbhiḥ sukṛtaiḥ pūrvasañcitaiḥ||

वर्णाश्रमाचाररता भगवद्भक्तिलालसाः। कामादिदोषनिर मुक्तास्ते सन्तो लोकशिक्षकाः।।

varṇāśramācāraratā bhagavadbhaktilālasāḥ| kāmādidoṣanir muktāste santo lokaśikṣakāḥ||

सस्तङ्गः परमो ब्रह्मन्न लभ्येताकृतात्मनाम। यदि लभ्येत विज्ञेयं पुण्यं जन्मान्तरार्जितम।।

sastaṅgaḥ paramo brahmanna labhyetākṛtātmanām| yadi labhyeta vijñeyaṃ puṇyaṃ janmāntarārjitam||

पूर्वार्जितानि पापानि नाशमायान्ति यस्य वै। सत्सङ्गतिर्भवेत्तस्य नान्यथा घटते हि सा।।

pūrvārjitāni pāpāni nāśamāyānti yasya vai| satsaṅgatirbhavettasya nānyathā ghaṭate hi sā||

रविर्हि रशिमजालेन दिवा हन्तिबहिस्तमः। सन्तः सूक्तिमरीच्योश्चान्तर्ध्वान्तं हि सर्वदा।।

ravirhi raśimajālena divā hantibahistamaḥ| santaḥ sūktimarīcyoścāntardhvāntaṃ hi sarvadā||

दुर्लभाः पुरुषा लोके भगवद्भक्तिलालसाः। तेषां सङ्गो भवेद्यस्य तस्य शान्तिर्हि शाश्वती।।

durlabhāḥ puruṣā loke bhagavadbhaktilālasāḥ| teṣāṃ saṅgo bhavedyasya tasya śāntirhi śāśvatī||

किंलक्षणा भागवतास्ते च किं करंम कुर्वते। तेषां लोको भवेत्कीदृक्तत्सर्वं ब्रूहि तत्त्वतः।।

kiṃlakṣaṇā bhāgavatāste ca kiṃ karṃma kurvate| teṣāṃ loko bhavetkīdṛktatsarvaṃ brūhi tattvataḥ||

त्वं हि भक्तो रमेशस्य देवदेवस्य चित्रिणः। एतान्निगदितुं शक्तस्त्वतो नास्त्यधिको ऽपरः।।

tvaṃ hi bhakto rameśasya devadevasya citriṇaḥ| etānnigadituṃ śaktastvato nāstyadhiko 'paraḥ||

शृणु ब्रह्मन्परं गुह्यं मार्कण्डेयस्य धीमनः ञ। यमुवाच जगन्नाथो योगनिद्राविमोचितः।।

śṛṇu brahmanparaṃ guhyaṃ mārkaṇḍeyasya dhīmanaḥ ña| yamuvāca jagannātho yoganidrāvimocitaḥ||

यो ऽसौ विष्णुः परं ज्योतिर्देवदेवः सनातनः। जगत्कर्त्ता शिवब्रह्म स्वरुपवान।।

yo 'sau viṣṇuḥ paraṃ jyotirdevadevaḥ sanātanaḥ| jagatkarttā śivabrahma svarupavān||

युगान्ते रौद्ररुपेण ब्रह्माण्डग्राहितः। जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरजङ्गमे।।

yugānte raudrarupeṇa brahmāṇḍagrāhitaḥ| jagatyekārṇavībhūte naṣṭe sthāvarajaṅgame||

भगवानेव शेषात्मा शेते वटदले हरिः। असंख्याताब्जजन्माद्यैराभूषिततनूरूहः।।

bhagavāneva śeṣātmā śete vaṭadale hariḥ| asaṃkhyātābjajanmādyairābhūṣitatanūrūhaḥ||

पादाङ्गुष्टाग्रनिर्यातगङ्गाशीताम्बुपावनः। सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरो देवो ब्रह्माण्डग्रासंबृंहितः।।

pādāṅguṣṭāgraniryātagaṅgāśītāmbupāvanaḥ| sūkṣmātsūkṣmataro devo brahmāṇḍagrāsaṃbṛṃhitaḥ||

वटच्छदे शयानो ऽभूत्सर्वशक्तिसमन्वितः। तस्मिन्स्थाने महाभागो नारायणपरायणः। मार्कण्डेयः स्थिनस्तस्य लीलाः पश्यन्महे शितुः।।

vaṭacchade śayāno 'bhūtsarvaśaktisamanvitaḥ| tasminsthāne mahābhāgo nārāyaṇaparāyaṇaḥ| mārkaṇḍeyaḥ sthinastasya līlāḥ paśyanmahe śituḥ||

तस्मिन्काले महाघोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे। हरिरेकः स्थित इति मुने पूर्वं हि शुश्रुम।।

tasminkāle mahāghore naṣṭe sthāvarajaṅgame| harirekaḥ sthita iti mune pūrvaṃ hi śuśruma||

जगत्येकार्णवीभूते नष्टे स्थावरञ्जगमे। सर्वग्रस्तेन हरिणा किमर्थं सो ऽवशेषितः।।

jagatyekārṇavībhūte naṣṭe sthāvarañjagame| sarvagrastena hariṇā kimarthaṃ so 'vaśeṣitaḥ||

परं कौतूहलं ह्यत्रं वर्त्तते ऽतीव सूत नः। हरिकीर्तिसुधापाने कस्यालस्यं प्रजा यते।।

paraṃ kautūhalaṃ hyatraṃ varttate 'tīva sūta naḥ| harikīrtisudhāpāne kasyālasyaṃ prajā yate||

आसीन्मुनिर्महाभागो मृकण्डुरिति विश्रुतः। शालग्रामे महातीर्थे सो ऽतप्यत महातपाः।।

āsīnmunirmahābhāgo mṛkaṇḍuriti viśrutaḥ| śālagrāme mahātīrthe so 'tapyata mahātapāḥ||

युगानाम युतं ब्रह्मन्गृणन्ब्रह्म सनातनम।। ट निराहारः क्षमायुक्तः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः।।

yugānāma yutaṃ brahmangṛṇanbrahma sanātanam|| ṭa nirāhāraḥ kṣamāyuktaḥ satyasandho jitendriyaḥ||

आत्मवत्सर्वभूतानि पश्यन्विषयनिःस्पृहः। सर्वभूतहितो दान्त स्तताप सुमहत्तपः।।

ātmavatsarvabhūtāni paśyanviṣayaniḥspṛhaḥ| sarvabhūtahito dānta statāpa sumahattapaḥ||

तत्तापःशङ्किताः सर्वे देवा इन्द्रादयस्तदा। परेशं शरणं जग्मुर्नारायणमनामयम।।

tattāpaḥśaṅkitāḥ sarve devā indrādayastadā| pareśaṃ śaraṇaṃ jagmurnārāyaṇamanāmayam||

क्षीराब्धेरुत्तरं तीरं संप्राप्यत्रिविवौकसः। तुष्टुवुर्देवदेवेशं पह्मनाभं जगद्गुरुम।।

kṣīrābdheruttaraṃ tīraṃ saṃprāpyatrivivaukasaḥ| tuṣṭuvurdevadeveśaṃ pahmanābhaṃ jagadgurum||

नारायणाक्षरानन्त शरणागतपालक। मृकण्डुतपसा त्रस्तान्पाहि नः शरणागतान।।

nārāyaṇākṣarānanta śaraṇāgatapālaka| mṛkaṇḍutapasā trastānpāhi naḥ śaraṇāgatān||

जय देवाधिदेवेश जय शङ्खगदाधर। जयो लोकस्वरुपाय जयो ब्रह्माण्डहेतवे।।

jaya devādhideveśa jaya śaṅkhagadādhara| jayo lokasvarupāya jayo brahmāṇḍahetave||

नमस्ते देवदेवेश नमस्ते लोकपावन। नमस्ते लोकनाथाय नमस्ते लोकसाक्षिणे।।

namaste devadeveśa namaste lokapāvana| namaste lokanāthāya namaste lokasākṣiṇe||

नमस्ते ध्यानगम्याय नमस्ते ध्यानहेतवे। नमस्ते ध्यानरुपाय नमस्ते ध्यानपाक्षिणे।।

namaste dhyānagamyāya namaste dhyānahetave| namaste dhyānarupāya namaste dhyānapākṣiṇe||

केशिहन्त्रे नमस्तुभ्यं मधुहन्त्रे परात्मने। नमो भूम्यादिरूपाय नमश्चैतन्यरुपिणे।।

keśihantre namastubhyaṃ madhuhantre parātmane| namo bhūmyādirūpāya namaścaitanyarupiṇe||

नमो ज्येष्टाय शुद्धाय निर्गुणाय गुणात्मने। अरुपाय स्वरुपाय बहुरुपाय ते नमः।।

namo jyeṣṭāya śuddhāya nirguṇāya guṇātmane| arupāya svarupāya bahurupāya te namaḥ||

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च। जगद्धिताय कृष्णाय गोविन्दाय नमोनमः।।

namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca| jagaddhitāya kṛṣṇāya govindāya namonamaḥ||

नमो हिक्षमगर्भाय नमो ब्रह्मादिरुपिणे। नमः सूर्य्यादिरुपाय हव्यकव्यभुजे नमः।।

namo hikṣamagarbhāya namo brahmādirupiṇe| namaḥ sūryyādirupāya havyakavyabhuje namaḥ||

नमो नित्याय वन्द्याय सदानन्दैकरुपिणे। नमः स्मृतार्तिनाशाय भूयो भूयो नमो नमः।।

namo nityāya vandyāya sadānandaikarupiṇe| namaḥ smṛtārtināśāya bhūyo bhūyo namo namaḥ||

एवं देवस्तुतिं श्रुत्वा भगवान्कमलापतिः। प्रत्यक्षतामगात्तेषां शङ्कचत्रगदाधरः।।

evaṃ devastutiṃ śrutvā bhagavānkamalāpatiḥ| pratyakṣatāmagātteṣāṃ śaṅkacatragadādharaḥ||

विकचाम्बुजपत्राक्षं सूर्य्यकोटिसमप्रभम। सर्वालङ्कारसंयुक्तं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम।।

vikacāmbujapatrākṣaṃ sūryyakoṭisamaprabham| sarvālaṅkārasaṃyuktaṃ śrīvatsāṅkitavakṣasam||

पीताम्बरधरं सौम्यं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम। स्तृयमानं मुनिवरैः पार्षदप्रवरावृत्तम।।

pītāmbaradharaṃ saumyaṃ svarṇayajñopavītinam| stṛyamānaṃ munivaraiḥ pārṣadapravarāvṛttam||

तं दृष्य्वा देवसंघास्ते तत्तेजोहततेजसः। नमश्चक्रुर्मुदा युक्ता अष्टाङ्गौरवनिं गताः।।

taṃ dṛṣyvā devasaṃghāste tattejohatatejasaḥ| namaścakrurmudā yuktā aṣṭāṅgauravaniṃ gatāḥ||

ततः प्रसन्नो भगवान्मेघगंभीरनिस्वनः। उवाच प्रीणयन्देवान्नतानिन्द्रपुरोगमान।।

tataḥ prasanno bhagavānmeghagaṃbhīranisvanaḥ| uvāca prīṇayandevānnatānindrapurogamān||

जाने वो मानसं दुःखं मृकण्डुतपसोङ्गम। युष्मान्न बाधते देवाः स ऋषिः सज्जनाग्राणीः।।

jāne vo mānasaṃ duḥkhaṃ mṛkaṇḍutapasoṅgam| yuṣmānna bādhate devāḥ sa ṛṣiḥ sajjanāgrāṇīḥ||

संपद्भिः संयुता वापि विपद्भिश्चापि सज्जनाः। सर्वथान्यं न बाधन्ते स्वप्ने ऽपि सुरसत्तमाः।।

saṃpadbhiḥ saṃyutā vāpi vipadbhiścāpi sajjanāḥ| sarvathānyaṃ na bādhante svapne 'pi surasattamāḥ||

सततं बाध्यमानो ऽपि विषयाख्यैररातिभिः। अविधायात्मनो रक्षामन्यान्द्वेष्टि कथं सुधीः।।

satataṃ bādhyamāno 'pi viṣayākhyairarātibhiḥ| avidhāyātmano rakṣāmanyāndveṣṭi kathaṃ sudhīḥ||

तापत्रयाभिधानेन बाध्यमानो हि मानवः। अन्यं क्रीडयितुं शक्तः कथं भवति सत्तमः।।

tāpatrayābhidhānena bādhyamāno hi mānavaḥ| anyaṃ krīḍayituṃ śaktaḥ kathaṃ bhavati sattamaḥ||

कर्मणा मनसा वाचा बाधते यः सदा परान। नित्यं कामादिभिर्युक्तो मूढधीः प्रोच्यते तु सः।।

karmaṇā manasā vācā bādhate yaḥ sadā parān| nityaṃ kāmādibhiryukto mūḍhadhīḥ procyate tu saḥ||

यो लोकहितकृन्मर्त्यो गतासुर्यो विमत्सरः। निःशङ्गः प्रोच्यते सद्भिरिहामात्र च सत्तमाः।।

yo lokahitakṛnmartyo gatāsuryo vimatsaraḥ| niḥśaṅgaḥ procyate sadbhirihāmātra ca sattamāḥ||

सशङ्कः सर्वदा दुःखी निःशङ्कः सुखमान्पुयात। गच्छध्वं स्वालयं स्वस्थाः क्रीडयिष्यति वो न सः।।

saśaṅkaḥ sarvadā duḥkhī niḥśaṅkaḥ sukhamānpuyāt| gacchadhvaṃ svālayaṃ svasthāḥ krīḍayiṣyati vo na saḥ||

भवतां रक्षकश्चाहं विहरध्वं यथासुखम। इति दत्वा वरं तेषामतसीकुसुमप्रभः।।

bhavatāṃ rakṣakaścāhaṃ viharadhvaṃ yathāsukham| iti datvā varaṃ teṣāmatasīkusumaprabhaḥ||

पश्यतामेव देवानां तत्रैवान्तरधीयत। तुष्टात्मानः सुरगणां ययुर्नाकं यथागतम।।

paśyatāmeva devānāṃ tatraivāntaradhīyata| tuṣṭātmānaḥ suragaṇāṃ yayurnākaṃ yathāgatam||

मृकण्डोरपि तुष्टात्मा हरिः प्रत्यक्षतामगात। अरुपं परमं ब्रह्मस्वप्रकाशं निरञ्जनम।।

mṛkaṇḍorapi tuṣṭātmā hariḥ pratyakṣatāmagāt| arupaṃ paramaṃ brahmasvaprakāśaṃ nirañjanam||

अतसीपुष्पसंकाशं पीतवाससमच्यचुतम। दिव्यायुधधरं दृष्ट्वा मृकण्डुर्विस्मितो ऽभवत।।

atasīpuṣpasaṃkāśaṃ pītavāsasamacyacutam| divyāyudhadharaṃ dṛṣṭvā mṛkaṇḍurvismito 'bhavat||

ध्यानादुन्मील्य नयनं अपश्यद्धरिमग्रतः। प्रसन्नवदनं शान्तं धातारं विश्वतेजसम।।

dhyānādunmīlya nayanaṃ apaśyaddharimagrataḥ| prasannavadanaṃ śāntaṃ dhātāraṃ viśvatejasam||

रोमाञ्चितशरीरो ऽसावानन्दाश्रुविलोचनः। ननाम दण्डवद्भूमौ देवदेव सनातनम।।

romāñcitaśarīro 'sāvānandāśruvilocanaḥ| nanāma daṇḍavadbhūmau devadeva sanātanam||

अश्रुभिः क्षालयंस्तस्य चरणौ हर्षसंभवैः। शिरस्यञ्चलिमाधाय स्तोतुं समुपचक्रमे।।

aśrubhiḥ kṣālayaṃstasya caraṇau harṣasaṃbhavaiḥ| śirasyañcalimādhāya stotuṃ samupacakrame||

नमः परेशाय परात्मरुपिणे परात्परस्प्रात्परतः पराय। अपारपाराय परानुकर्त्रे नमः परेभ्यः परपारणाय।।

namaḥ pareśāya parātmarupiṇe parātparasprātparataḥ parāya| apārapārāya parānukartre namaḥ parebhyaḥ parapāraṇāya||

यो नामजात्यादिविकल्पहीनः शब्दादिदोषव्यतिरेकरुपः। बहुस्वरुपो ऽपि निरञ्जनो यस्तमीशमीढ्यं परमं भजामि।।

yo nāmajātyādivikalpahīnaḥ śabdādidoṣavyatirekarupaḥ| bahusvarupo 'pi nirañjano yastamīśamīḍhyaṃ paramaṃ bhajāmi||

देवान्तवेद्यं पुरुषं पुराणं हिरण्यगर्भादिजगत्स्वरुपम। अनूपमं भक्ति जनानुकम्पिनं भजामि सर्वेश्वरमादिमीड्यम।।

devāntavedyaṃ puruṣaṃ purāṇaṃ hiraṇyagarbhādijagatsvarupam| anūpamaṃ bhakti janānukampinaṃ bhajāmi sarveśvaramādimīḍyam||

पश्यन्ति यं वीतसमस्तदोषा ध्यानैकनिष्ठा विगतस्पृहाश्च। निवृत्तमोहाः परमं पवित्रं नतो ऽस्मि संसारनिर्वर्त्तकं तम।।

paśyanti yaṃ vītasamastadoṣā dhyānaikaniṣṭhā vigataspṛhāśca| nivṛttamohāḥ paramaṃ pavitraṃ nato 'smi saṃsāranirvarttakaṃ tam||

स्मृतार्तिनाशनं विष्णुं शरणागतपालकम। जगत्सेव्यं जगाद्धाम परेशं करुणाकरम।।

smṛtārtināśanaṃ viṣṇuṃ śaraṇāgatapālakam| jagatsevyaṃ jagāddhāma pareśaṃ karuṇākaram||

एवं स्तुतः स भगवान्विष्णुस्तेन महर्षिणा। अवाप परमां तुष्टिं शङ्खचक्रगदाधरः।।

evaṃ stutaḥ sa bhagavānviṣṇustena maharṣiṇā| avāpa paramāṃ tuṣṭiṃ śaṅkhacakragadādharaḥ||

अयालिङ्ग्य मुनिं देवश्चतुर्भिर्दीर्घबाहुभिः। उवाच परमं प्रीत्या वरं बरय सुव्रत।।

ayāliṅgya muniṃ devaścaturbhirdīrghabāhubhiḥ| uvāca paramaṃ prītyā varaṃ baraya suvrata||

प्रीतो ऽस्मि तपसा तेन स्तोत्रेण च तवानघ। मनसा यदभिप्रेतं वरं वरय सुव्रत।।

prīto 'smi tapasā tena stotreṇa ca tavānagha| manasā yadabhipretaṃ varaṃ varaya suvrata||

देवदेव जगन्नाथ कृतार्थो ऽस्मि न संशयः। त्वद्दर्शनमपुण्यानां दुर्लभं च यतः स्मृतम।।

devadeva jagannātha kṛtārtho 'smi na saṃśayaḥ| tvaddarśanamapuṇyānāṃ durlabhaṃ ca yataḥ smṛtam||

ब्रह्माद्या यं न वश्यन्ति योगिनः संशितव्रताः। धर्मिष्टा दीक्षिताश्वापि वीतरागा विमत्सराः।।

brahmādyā yaṃ na vaśyanti yoginaḥ saṃśitavratāḥ| dharmiṣṭā dīkṣitāśvāpi vītarāgā vimatsarāḥ||

तं पश्यामि परं धाम किमतो ऽन्यं वरं वृणे। एतेनैव कृतार्थो ऽस्मि जनार्दन जगद्धरो।।

taṃ paśyāmi paraṃ dhāma kimato 'nyaṃ varaṃ vṛṇe| etenaiva kṛtārtho 'smi janārdana jagaddharo||

यत्रामस्मृतिमात्रेण महापातकिनो ऽपि ये। तत्पदे परमं यान्नि ते दृष्ट्वा किषुनाच्युत।।

yatrāmasmṛtimātreṇa mahāpātakino 'pi ye| tatpade paramaṃ yānni te dṛṣṭvā kiṣunācyuta||

सत्यत्प्रुक्तं त्वया ब्रह्मान्प्रीनो ऽस्मि तव पण्डित। मदृर्शनं हि विफलं न कदाचिद्भविष्यति।।

satyatpruktaṃ tvayā brahmānprīno 'smi tava paṇḍita| madṛrśanaṃ hi viphalaṃ na kadācidbhaviṣyati||

विष्णिर्भक्तकुटुम्बीति वदन्ति विवुधाः सदा। तदेव पालयिष्यामि मज्जनो नानृतं वदेत।।

viṣṇirbhaktakuṭumbīti vadanti vivudhāḥ sadā| tadeva pālayiṣyāmi majjano nānṛtaṃ vadet||

तस्मात्त्वत्तपसातुष्टो यास्यामि तव पुत्रताम। समस्तगुणसंयुक्तो दीर्घजीवी स्वरुपवान।।

tasmāttvattapasātuṣṭo yāsyāmi tava putratām| samastaguṇasaṃyukto dīrghajīvī svarupavān||

मम जन्म कुले यस्य कतत्कुलं मोक्षगामि वै। मयि तुष्टे मुनिश्रेष्ठ किमसाध्यं जगत्रये।।

mama janma kule yasya katatkulaṃ mokṣagāmi vai| mayi tuṣṭe muniśreṣṭha kimasādhyaṃ jagatraye||

इत्युक्त्वा देवदेवशो मुनेरतस्य समीक्षतः। अन्तर्दधे मृकण्डुश्च तपसः समवर्तत।।

ityuktvā devadevaśo muneratasya samīkṣataḥ| antardadhe mṛkaṇḍuśca tapasaḥ samavartata||

ब्रह्मन्कथं स भगवान्मृकण्डोः पुत्रतां गतः। किं चकार च तद्ब्रुहि हरिर्भार्गववंशजः।।

brahmankathaṃ sa bhagavānmṛkaṇḍoḥ putratāṃ gataḥ| kiṃ cakāra ca tadbruhi harirbhārgavavaṃśajaḥ||

श्रूयते चपुराणेषु मार्कण्डेयो महामुनिः। अपश्यद्वैष्णवीं मायां चिरञ्जीव्यस्य संप्लवे।।

śrūyate capurāṇeṣu mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ| apaśyadvaiṣṇavīṃ māyāṃ cirañjīvyasya saṃplave||

श्रुणु नारद वक्षअयामि कथामेतां सनातनीम। विष्णुभक्तिसमायुक्तां मार्कुण्डेयमुनिं प्रति।।

śruṇu nārada vakṣaayāmi kathāmetāṃ sanātanīm| viṣṇubhaktisamāyuktāṃ mārkuṇḍeyamuniṃ prati||

तपसो ऽन्ते मृकण्डुस्ते मृकण्डुस्तु भार्यामुदूह्य सत्तमः। गार्हस्थ्यमकरोद्धृष्टः शान्तो दान्तः कृतार्थकः।।

tapaso 'nte mṛkaṇḍuste mṛkaṇḍustu bhāryāmudūhya sattamaḥ| gārhasthyamakaroddhṛṣṭaḥ śānto dāntaḥ kṛtārthakaḥ||

तस्य भार्या शुचिर्दक्षा नित्यं पतिपरायणा। मनसा वचसा चापि देहेन च पतिव्रता।।

tasya bhāryā śucirdakṣā nityaṃ patiparāyaṇā| manasā vacasā cāpi dehena ca pativratā||

काले दधार सा गर्भं हरितेजोंशसंभवम। रुषुवे दशमासान्ते पुत्रं तेजस्विनां परम।।

kāle dadhāra sā garbhaṃ haritejoṃśasaṃbhavam| ruṣuve daśamāsānte putraṃ tejasvināṃ param||

स ऋषिः परमप्रीतो दृष्ट्वा पुत्रं सुलक्षणम। जातकं कारयामास मङ्गलं विधिपूर्वकम।।

sa ṛṣiḥ paramaprīto dṛṣṭvā putraṃ sulakṣaṇam| jātakaṃ kārayāmāsa maṅgalaṃ vidhipūrvakam||

स बालो ववृधे तत्र शुक्लपक्ष इवीडुपः। ततस्तु पञ्चमे वर्षे उपनीय मुदान्वितः।।

sa bālo vavṛdhe tatra śuklapakṣa ivīḍupaḥ| tatastu pañcame varṣe upanīya mudānvitaḥ||

शिक्षां चकार विप्रेन्द्र वैदिकीं धर्मसंहिताम। नमस्कार्या द्विजाः पुत्र सदादृष्टा विधानतः।।

śikṣāṃ cakāra viprendra vaidikīṃ dharmasaṃhitām| namaskāryā dvijāḥ putra sadādṛṣṭā vidhānataḥ||

त्रिकालं सूर्यमभ्यर्च्य सलिलाञ्चलिदानतः। वैदिकं कर्म तर्तव्यं वेदाध्ययनपूर्वकम।।

trikālaṃ sūryamabhyarcya salilāñcalidānataḥ| vaidikaṃ karma tartavyaṃ vedādhyayanapūrvakam||

ब्रह्मचर्येण तपसा पूजनीयो हरिः सदा। निषिद्धं वर्जनीयं स्यादृष्टसंभाषणादिकम।।

brahmacaryeṇa tapasā pūjanīyo hariḥ sadā| niṣiddhaṃ varjanīyaṃ syādṛṣṭasaṃbhāṣaṇādikam||

साधुभिः सह वस्तव्यं विष्णुभक्तिपरैः सदा। न द्वेषः कस्यचित्कार्यः सर्वेषां हितमाचरेत।।

sādhubhiḥ saha vastavyaṃ viṣṇubhaktiparaiḥ sadā| na dveṣaḥ kasyacitkāryaḥ sarveṣāṃ hitamācaret||

इज्याध्यंयनदानानि सदा कार्याणि ते सुत। एवं पित्रा समादिष्टो मार्कण्डेयो मुनीश्वरः।।

ijyādhyaṃyanadānāni sadā kāryāṇi te suta| evaṃ pitrā samādiṣṭo mārkaṇḍeyo munīśvaraḥ||

चचार धर्मं सततं सदा संचिन्तयन्हरिम। मार्कण्डेयो महाभागो दयावान्धर्मवत्सलः।।

cacāra dharmaṃ satataṃ sadā saṃcintayanharim| mārkaṇḍeyo mahābhāgo dayāvāndharmavatsalaḥ||

आत्मवान्सत्यसन्धश्च मार्तण्डसदृशप्रभः। वशीं शान्तो महाज्ञानी सर्वतत्त्वार्थकोविदः।।

ātmavānsatyasandhaśca mārtaṇḍasadṛśaprabhaḥ| vaśīṃ śānto mahājñānī sarvatattvārthakovidaḥ||

तपश्चचारं महामच्युतप्रीतिकारणम। आराधितो जगन्नाथो माक्रण्डेयेन धीमता।।

tapaścacāraṃ mahāmacyutaprītikāraṇam| ārādhito jagannātho mākraṇḍeyena dhīmatā||

पुराणसंहितां कर्त्तुदत्तवान्वरमच्युतः। मार्कण्डेयो मुनि तपश्चचारं परममच्युतप्रीतिकारणम। मार्कण्डेयो मुनिस्तस्मान्नारायण इति स्मृतः।।

purāṇasaṃhitāṃ karttudattavānvaramacyutaḥ| mārkaṇḍeyo muni tapaścacāraṃ paramamacyutaprītikāraṇam| mārkaṇḍeyo munistasmānnārāyaṇa iti smṛtaḥ||

चिरजीवी महाभक्तो देवदेवस्य चक्रिणः। जगत्येकार्णवीभूते स्वप्रभावं जनार्द्दनः।।

cirajīvī mahābhakto devadevasya cakriṇaḥ| jagatyekārṇavībhūte svaprabhāvaṃ janārddanaḥ||

तस्य दर्शयितुं विग्रास्तं न संहृतवान्हरिः। मृकण्डुतनयो धीमान्विष्णुभक्तिसमन्वितः।।

tasya darśayituṃ vigrāstaṃ na saṃhṛtavānhariḥ| mṛkaṇḍutanayo dhīmānviṣṇubhaktisamanvitaḥ||

तस्मिञ्जले महाघोरे स्थितवाञ्छीर्णपत्रवत। मार्कण्डेयः स्थितस्तावद्यावच्छेते हरिः स्वयम।।

tasmiñjale mahāghore sthitavāñchīrṇapatravat| mārkaṇḍeyaḥ sthitastāvadyāvacchete hariḥ svayam||

तस्य प्रमाणं वक्ष्यामि कालस्य वदतः श्रुणु। दशभिः पञ्चभिश्चैव निमेषैः परिकीर्तिता।।

tasya pramāṇaṃ vakṣyāmi kālasya vadataḥ śruṇu| daśabhiḥ pañcabhiścaiva nimeṣaiḥ parikīrtitā||

काष्टातत्रिंशतो ज्ञेया कला पह्मजनन्दन। तत्रिंशतो क्षणो ज्ञेयस्तैः पङ्भर्घटिका स्मृता।।

kāṣṭātatriṃśato jñeyā kalā pahmajanandana| tatriṃśato kṣaṇo jñeyastaiḥ paṅbharghaṭikā smṛtā||

तद्वयेन मुहूर्त्तं स्याद्दिनं तत्रिंशता भवेत। त्रिंशद्दिनेर्भवेन्यासः पक्षद्वितयसंयुतः।।

tadvayena muhūrttaṃ syāddinaṃ tatriṃśatā bhavet| triṃśaddinerbhavenyāsaḥ pakṣadvitayasaṃyutaḥ||

ऋतुर्मासद्वयेन स्यात्तत्रयेणायनं स्मृतम। तद्दयेन भवेदब्दः स देवानां दिनं भवेत।।

ṛturmāsadvayena syāttatrayeṇāyanaṃ smṛtam| taddayena bhavedabdaḥ sa devānāṃ dinaṃ bhavet||

उत्तरं दिवसं प्राहू रात्रिर्वै दक्षिणायनम। मानुषेणैव मासेन पितॄणां दिनमुच्यते।।

uttaraṃ divasaṃ prāhū rātrirvai dakṣiṇāyanam| mānuṣeṇaiva māsena pitṝṇāṃ dinamucyate||

तस्मात्सुर्येन्दुसंयोगे ज्ञातव्यं कल्पमुत्तमम। दिव्यैर्वर्षसहस्रैर्द्वादशभिर्दैवतं युगम।।

tasmātsuryendusaṃyoge jñātavyaṃ kalpamuttamam| divyairvarṣasahasrairdvādaśabhirdaivataṃ yugam||

दैवे युगसहस्रे द्वे ब्राह्मः कल्पौ तु तौ नृणाम। एकसत्पतिसंख्यातैर्दिव्यैर्मन्वन्तरं युगैः।।

daive yugasahasre dve brāhmaḥ kalpau tu tau nṛṇām| ekasatpatisaṃkhyātairdivyairmanvantaraṃ yugaiḥ||

चतुर्द्दशभिरेतैश्च ब्रह्मणो दिवसंमुने। यावत्प्रमाणं दिवसं तावद्रात्रिः प्रकीर्तिता।।

caturddaśabhiretaiśca brahmaṇo divasaṃmune| yāvatpramāṇaṃ divasaṃ tāvadrātriḥ prakīrtitā||

नाशमायाति विप्रेन्द्र तस्मिन्काले जगन्नयम। मनुषेण सहस्रेण यत्प्रमाणं भवेच्छृणु।।

nāśamāyāti viprendra tasminkāle jagannayam| manuṣeṇa sahasreṇa yatpramāṇaṃ bhavecchṛṇu||

चतुर्युगसहस्राणि ब्रह्मणो दिवसं मुने। तद्वन्मासो वत्सरश्च ज्ञेयस्तस्यापि वेधसः।।

caturyugasahasrāṇi brahmaṇo divasaṃ mune| tadvanmāso vatsaraśca jñeyastasyāpi vedhasaḥ||

परार्द्धद्वयकालस्तु तन्मतेन भवेद्विजाः। विष्णोरहस्तु विज्ञेयं तावद्रात्रिः प्रकीर्तिता।।

parārddhadvayakālastu tanmatena bhavedvijāḥ| viṣṇorahastu vijñeyaṃ tāvadrātriḥ prakīrtitā||

मृकण्डुतनयस्तावत्स्थितः संजीर्णपर्णवत। तस्मिन्घोरे जलमये विष्णुशक्त्युपबृंहितः। आत्मानं परमं ध्यायन्स्थितवान्हरिसान्निधौ।।

mṛkaṇḍutanayastāvatsthitaḥ saṃjīrṇaparṇavat| tasminghore jalamaye viṣṇuśaktyupabṛṃhitaḥ| ātmānaṃ paramaṃ dhyāyansthitavānharisānnidhau||

अथ काले समायाते योगनिद्राविमोचितः। सृष्टवान्ब्रह्मरुपेण जगदेतच्चराचरम।।

atha kāle samāyāte yoganidrāvimocitaḥ| sṛṣṭavānbrahmarupeṇa jagadetaccarācaram||

संहृतं तु जलं वीक्ष्य सृष्टं विश्वं मृकण्डुजः। विस्मितः परमप्रीतो ववन्दे चरणौ हरेः।।

saṃhṛtaṃ tu jalaṃ vīkṣya sṛṣṭaṃ viśvaṃ mṛkaṇḍujaḥ| vismitaḥ paramaprīto vavande caraṇau hareḥ||

शिरस्यञ्जलिमाधाय मार्कण्डेयो महामुनिः। तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः सदानन्दैकविग्रहम।।

śirasyañjalimādhāya mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ| tuṣṭāva vāgbhiriṣṭābhiḥ sadānandaikavigraham||

सहस्रशिरसं देवं नारायणमनामयम। वासुदेवमनाधारं प्रणतो ऽस्मिजनार्दनम।।

sahasraśirasaṃ devaṃ nārāyaṇamanāmayam| vāsudevamanādhāraṃ praṇato 'smijanārdanam||

अमेयमजरं नित्यं सदानन्दैकविग्रहम। अप्रतर्क्यमनिर्देश्यं प्रणतो ऽस्मि जनार्द्दनम।।

ameyamajaraṃ nityaṃ sadānandaikavigraham| apratarkyamanirdeśyaṃ praṇato 'smi janārddanam||

अक्षरं परमं नित्यं विशाक्षं विश्वसम्भवम। सर्वतत्त्वमयं शान्तं प्रणतो ऽस्मि जनार्द्दनम।।

akṣaraṃ paramaṃ nityaṃ viśākṣaṃ viśvasambhavam| sarvatattvamayaṃ śāntaṃ praṇato 'smi janārddanam||

पुराणं पुरुषं सिद्धं सर्वज्ञानैकभाजनम। परात्परतरं रुपं प्रणतो ऽस्मि जनार्द्दनम।।

purāṇaṃ puruṣaṃ siddhaṃ sarvajñānaikabhājanam| parātparataraṃ rupaṃ praṇato 'smi janārddanam||

परञ्ज्योतिः परं धाम पवित्रं परमं पदम। सर्वैकरुपं परमं प्रणतो ऽस्मि जनार्द्दनमम।।

parañjyotiḥ paraṃ dhāma pavitraṃ paramaṃ padam| sarvaikarupaṃ paramaṃ praṇato 'smi janārddanamam||

तं सदानन्दचिन्मात्रं पराणां परमं पदम। सर्वं सनातनं श्रेष्ठं प्रणतो ऽस्मि जनार्द्दनम।।

taṃ sadānandacinmātraṃ parāṇāṃ paramaṃ padam| sarvaṃ sanātanaṃ śreṣṭhaṃ praṇato 'smi janārddanam||

सगुणं निर्गुणं शान्तं मायातीतं सुमायिनम। अरुपं बहुरुपं तं प्रणतो ऽस्मि जनार्द्दनम।।

saguṇaṃ nirguṇaṃ śāntaṃ māyātītaṃ sumāyinam| arupaṃ bahurupaṃ taṃ praṇato 'smi janārddanam||

यत्रतद्भगवान्विश्वं सृजत्यवत्ति हन्ति च। तमादिदेवमीशानं प्रणतो ऽस्मि जनार्द्दनम।।

yatratadbhagavānviśvaṃ sṛjatyavatti hanti ca| tamādidevamīśānaṃ praṇato 'smi janārddanam||

परेश परमानन्द शरणागतवत्सल। त्राहि मां करुणासिन्धो मनोतीति नमो ऽस्तुते।।

pareśa paramānanda śaraṇāgatavatsala| trāhi māṃ karuṇāsindho manotīti namo 'stute||

एवं स्तवन्तं विप्रेन्द्रं मार्कण्डेयजगद्गुरुम। उवाच परया प्रीत्या शङ्खचक्रगदाधरः।।

evaṃ stavantaṃ viprendraṃ mārkaṇḍeyajagadgurum| uvāca parayā prītyā śaṅkhacakragadādharaḥ||

लोके भागवता ये च भगवद्भक्तमानसाः। तेषां तुष्टो न सन्देहो रक्षाम्येतांश्च सर्वदा।।

loke bhāgavatā ye ca bhagavadbhaktamānasāḥ| teṣāṃ tuṣṭo na sandeho rakṣāmyetāṃśca sarvadā||

अहमेव द्विजश्रेष्ठ नित्यं प्रच्छन्नविग्रहः। भगवद्भक्तरुपेण लोकाक्रक्षामि सर्वदा।।

ahameva dvijaśreṣṭha nityaṃ pracchannavigrahaḥ| bhagavadbhaktarupeṇa lokākrakṣāmi sarvadā||

किंलक्षणा भागवता जायन्ते केन करंमणा। एतदिच्छाम्यदं श्रोतुं कौतुहलपरो यतः।।

kiṃlakṣaṇā bhāgavatā jāyante kena karṃmaṇā| etadicchāmyadaṃ śrotuṃ kautuhalaparo yataḥ||

लक्षणं भागवतानां श्रुणुष्व मुनिसत्तम। वक्तुं तेषां प्रभावं हि शक्यते नाब्दकोटिभिः।।

lakṣaṇaṃ bhāgavatānāṃ śruṇuṣva munisattam| vaktuṃ teṣāṃ prabhāvaṃ hi śakyate nābdakoṭibhiḥ||

यो हिताः सर्वजन्तूनां गतासूया अअमत्सरा। विशिनो निस्पृहाः शान्तास्ते वै भागवतोत्तमाः।।

yo hitāḥ sarvajantūnāṃ gatāsūyā aamatsarā| viśino nispṛhāḥ śāntāste vai bhāgavatottamāḥ||

करंमणा मनसा वाचा परपीडां न कुर्वते। अपरिग्रहशीलाश्च ते वै भागवताः स्मृताः।।

karṃmaṇā manasā vācā parapīḍāṃ na kurvate| aparigrahaśīlāśca te vai bhāgavatāḥ smṛtāḥ||

सत्कथाश्रवणे येषां वर्तते सात्त्विकी मतिः। तद्भक्तविष्णुभक्ताश्च ते वै भागवतोत्तमाः।।

satkathāśravaṇe yeṣāṃ vartate sāttvikī matiḥ| tadbhaktaviṣṇubhaktāśca te vai bhāgavatottamāḥ||

मातापित्रोश्च शुश्रुषां कुर्वन्ति ये नरोत्तमाः। गङ्गाविश्वेश्वरधिया ते वै भागवतोत्तमाः।।

mātāpitrośca śuśruṣāṃ kurvanti ye narottamāḥ| gaṅgāviśveśvaradhiyā te vai bhāgavatottamāḥ||

ये तु देवार्च्चनरता ये तु तत्साधकाः स्मृताः। पूजां दृष्ट्वानुमोदन्ते ते वै भागवतोत्तमाः।।

ye tu devārccanaratā ye tu tatsādhakāḥ smṛtāḥ| pūjāṃ dṛṣṭvānumodante te vai bhāgavatottamāḥ||

व्रतिनां च यतीनां च परिचर्यापराशअच ये। वियुक्तपरनिन्दाश्च ते व भागवतोत्तमाः।।

vratināṃ ca yatīnāṃ ca paricaryāparāśaaca ye| viyuktaparanindāśca te va bhāgavatottamāḥ||

सर्वेषां हितवाक्यानि ये वदन्ति नरोत्तमाः। ये गुणग्राहिणो लोके ते वै भागवताः स्मृताः।।

sarveṣāṃ hitavākyāni ye vadanti narottamāḥ| ye guṇagrāhiṇo loke te vai bhāgavatāḥ smṛtāḥ||

आत्मवत्सर्वभूतानि ये पश्यन्ति नरोत्तमाः। तुल्याः शत्रुषु मित्रेषु ते वै भागवतोत्तमाः।।

ātmavatsarvabhūtāni ye paśyanti narottamāḥ| tulyāḥ śatruṣu mitreṣu te vai bhāgavatottamāḥ||

धरंमशास्त्रप्रवक्तारः सत्यवाक्यरताश्च ये। सतां शुश्रूषवो ये च ते वै भागवतोत्तमाः।।

dharṃmaśāstrapravaktāraḥ satyavākyaratāśca ye| satāṃ śuśrūṣavo ye ca te vai bhāgavatottamāḥ||

व्याकुर्वते पुराणानि तानि शृण्वन्ति ये तथा। तद्वक्तरि च भक्ता ये ते वै भागवतोत्तमाः।।

vyākurvate purāṇāni tāni śṛṇvanti ye tathā| tadvaktari ca bhaktā ye te vai bhāgavatottamāḥ||

ये गोब्राह्मणशुश्रूषआं कुर्वते सततं नराः। तीर्थयात्रापरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः।।

ye gobrāhmaṇaśuśrūṣaāṃ kurvate satataṃ narāḥ| tīrthayātrāparā ye ca te vai bhāgavatottamāḥ||

अन्येषामुदयं दृष्ट्वा ये ऽभिनवन्दन्ति मानवाः। हरिनामपरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः।।

anyeṣāmudayaṃ dṛṣṭvā ye 'bhinavandanti mānavāḥ| harināmaparā ye ca te vai bhāgavatottamāḥ||

आरामारोपणरतास्तडापरिरक्षकाः। कासारकूपकर्त्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः।।

ārāmāropaṇaratāstaḍāparirakṣakāḥ| kāsārakūpakarttāraste vai bhāgavatottamāḥ||

ये वै तडागकर्त्तारो देवसह्मानि कुर्वते। गोयत्रीनिरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः।।

ye vai taḍāgakarttāro devasahmāni kurvate| goyatrīniratā ye ca te vai bhāgavatottamāḥ||

ये ऽभिनन्दन्ति नामानि हरेः श्रुत्वातिहर्षिताः। रोमाञ्चितशरीराश्च ते वै भागवतोत्तमाः।।

ye 'bhinandanti nāmāni hareḥ śrutvātiharṣitāḥ| romāñcitaśarīrāśca te vai bhāgavatottamāḥ||

तुलसीकावनं दृष्ट्वा ये नमस्कुर्वते नराः। तत्काष्टाङ्कितकर्णा ये ते वै भागवतोत्तमाः।।

tulasīkāvanaṃ dṛṣṭvā ye namaskurvate narāḥ| tatkāṣṭāṅkitakarṇā ye te vai bhāgavatottamāḥ||

तुलसीगन्धमाघ्राय सन्तोषं कुर्वते तु ये। तन्मूलमृत्तिकां ये च ते वै भागवतोत्तमाः।।

tulasīgandhamāghrāya santoṣaṃ kurvate tu ye| tanmūlamṛttikāṃ ye ca te vai bhāgavatottamāḥ||

आश्रमाचाचरनिरतास्तथैवातिथिपूजकाः। ये च वेदार्थवक्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः।।

āśramācācaraniratāstathaivātithipūjakāḥ| ye ca vedārthavaktāraste vai bhāgavatottamāḥ||

शिवाप्रियाः शिवासक्ताः शिवपादार्च्चने रताः। त्रिपुण्ड्रधारिणो ये च ते वै भागवतोत्तमाः।।

śivāpriyāḥ śivāsaktāḥ śivapādārccane ratāḥ| tripuṇḍradhāriṇo ye ca te vai bhāgavatottamāḥ||

व्याहरन्ति च नामानि हरेः शम्भोर्महात्मनः। रुद्राक्षालङ्कृता ये च ते वै भागवतोत्तमाः।।

vyāharanti ca nāmāni hareḥ śambhormahātmanaḥ| rudrākṣālaṅkṛtā ye ca te vai bhāgavatottamāḥ||

ये यजन्ति महादेवं ऋतुभिर्बहुदक्षिणैः। हरिं वा परया भक्त्या ते वै भागवतोत्तमाः।।

ye yajanti mahādevaṃ ṛtubhirbahudakṣiṇaiḥ| hariṃ vā parayā bhaktyā te vai bhāgavatottamāḥ||

विदितानि च शास्त्राणि परार्थं ग्रवदन्ति ये। सर्वत्र गुणभाजो ये ते वै भागवताः स्मृताः।।

viditāni ca śāstrāṇi parārthaṃ gravadanti ye| sarvatra guṇabhājo ye te vai bhāgavatāḥ smṛtāḥ||

शिवे च परमेशे च विष्णौ च परमात्मनि। समबुद्ध्या प्रवर्त्तन्ते ते वै भागवताः स्मृताः।।

śive ca parameśe ca viṣṇau ca paramātmani| samabuddhyā pravarttante te vai bhāgavatāḥ smṛtāḥ||

शिवाग्रिकार्यनिरताः पञ्चाक्षरजपे रताः। शिवध्यानरता ये च ते वै भागवतोत्तमाः।।

śivāgrikāryaniratāḥ pañcākṣarajape ratāḥ| śivadhyānaratā ye ca te vai bhāgavatottamāḥ||

पानीयदाननिरता ये ऽन्नदानरतास्तथा। एकादर्शीव्रतरता वै भागवतोत्तमाः।।

pānīyadānaniratā ye 'nnadānaratāstathā| ekādarśīvrataratā vai bhāgavatottamāḥ||

गोदाननिरता ये च कन्यादानरताश्च ये। मदर्थं करंमकर्त्तारस्ते वै भागवतोत्तमाः।।

godānaniratā ye ca kanyādānaratāśca ye| madarthaṃ karṃmakarttāraste vai bhāgavatottamāḥ||

एते भागवता विप्र केचिदत्र प्रकीर्तिताः। मयापि गदितुं शक्या नाब्दकोटिशतैरपि।।

ete bhāgavatā vipra kecidatra prakīrtitāḥ| mayāpi gadituṃ śakyā nābdakoṭiśatairapi||

तस्मात्त्वमपि विप्रेन्द्र सुशीलो भव सर्वदा। सर्वभूताश्रयो दान्तो मेत्रो धरंमपरायणः।।

tasmāttvamapi viprendra suśīlo bhava sarvadā| sarvabhūtāśrayo dānto metro dharṃmaparāyaṇaḥ||

पुनर्युगान्तपर्य्यन्तं धरंमं सर्वं समाचरन। मन्मूर्त्तिध्याननिरतः परं निर्वाणमाप्स्यसि।।

punaryugāntaparyyantaṃ dharṃmaṃ sarvaṃ samācaran| manmūrttidhyānanirataḥ paraṃ nirvāṇamāpsyasi||

एवं मृकण्डुपुत्रस्य स्वभक्तस्य कृपानिधिः। दत्त्वा वरं स देवेशस्तत्रैवान्तरधीयत।।

evaṃ mṛkaṇḍuputrasya svabhaktasya kṛpānidhiḥ| dattvā varaṃ sa deveśastatraivāntaradhīyata||

मार्कण्डेयो महाभागो हरिभक्तिरतः सदा। चचार परमं धर्ममीजे च विधिवन्मखैः।।

mārkaṇḍeyo mahābhāgo haribhaktirataḥ sadā| cacāra paramaṃ dharmamīje ca vidhivanmakhaiḥ||

शालप्रामे महाक्षेत्रे तताप परमं तपः। ध्यानक्षपितकर्मा तु परं निर्वाणमात्पवान।।

śālaprāme mahākṣetre tatāpa paramaṃ tapaḥ| dhyānakṣapitakarmā tu paraṃ nirvāṇamātpavān||

तस्माज्जन्तुषु सर्वेषु हितकृद्धरिपूजकः। ईप्सिवं मनसा यद्यनत्तदान्प्रोत्यसंशयम।।

tasmājjantuṣu sarveṣu hitakṛddharipūjakaḥ| īpsivaṃ manasā yadyanattadānprotyasaṃśayam||

एतत्सर्वं निगदितं त्वया पृष्टं द्विजोत्तम। भगवद्भक्ति माहात्म्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि।।

etatsarvaṃ nigaditaṃ tvayā pṛṣṭaṃ dvijottama| bhagavadbhakti māhātmyaṃ kimanyacchrotumicchasi||