Bhakti Yoga & Devotional Practice

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने ब्रह्मवैवर्तपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामैकोत्तरशततमो ऽध्यायाः।। 101।। शृणु पुत्र प्रवक्ष्यामि पुराणं लिङ्गसंज्ञितम। पठतां शृण्वतां चैव भुक्तिमुक्तिप्रदायकम।।

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne brahmavaivartapurāṇānukramaṇīnirūpaṇaṃ nāmaikottaraśatatamo 'dhyāyāḥ|| 101|| śṛṇu putra pravakṣyāmi purāṇaṃ liṅgasaṃjñitam| paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva bhuktimuktipradāyakam||

यच्च लिङ्गाभिधं तिष्ठन्वह्निलिङ्गे हरो ऽभ्यधात। मह्यं धर्मादिसिद्ध्यर्थं मग्निकल्पकथाश्रयम।।

yacca liṅgābhidhaṃ tiṣṭhanvahniliṅge haro 'bhyadhāt| mahyaṃ dharmādisiddhyarthaṃ magnikalpakathāśrayam||

तदेव व्यासदेवेन भागद्वयसमन्वितम। पुराणं लिङ्गमुदितं बह्वाख्यानविचित्रितम।।

tadeva vyāsadevena bhāgadvayasamanvitam| purāṇaṃ liṅgamuditaṃ bahvākhyānavicitritam||

तदेकादशसाहस्रं हरमाहात्म्यसूचकम। परं सर्वपुराणानां सारभूतं जगत्त्रये।।

tadekādaśasāhasraṃ haramāhātmyasūcakam| paraṃ sarvapurāṇānāṃ sārabhūtaṃ jagattraye||

पुराणोपक्रमे प्रश्नः सृष्टिः संक्षेपतः पुरा। योगाख्यानं ततः प्रोक्तं कल्पाख्यानं ततः परम।।

purāṇopakrame praśnaḥ sṛṣṭiḥ saṃkṣepataḥ purā| yogākhyānaṃ tataḥ proktaṃ kalpākhyānaṃ tataḥ param||

लिङ्गोद्भवस्तदंबा च कीर्तिता हि ततः परम। सनत्कुमारशैलादिसंवादश्चाथ पावनः।।

liṅgodbhavastadaṃbā ca kīrtitā hi tataḥ param| sanatkumāraśailādisaṃvādaścātha pāvanaḥ||

ततो दाधीचचरितं युगधर्मनिरूपणम। ततो भुवन कोशाख्या सूर्यसोमान्वयस्ततः।।

tato dādhīcacaritaṃ yugadharmanirūpaṇam| tato bhuvana kośākhyā sūryasomānvayastataḥ||

ततश्च विस्तरात्सर्गस्त्रिपुराख्यानकं तथा। लिङ्गप्रतिष्ठा च ततः पशुपाशविमोक्षणम।।

tataśca vistarātsargastripurākhyānakaṃ tathā| liṅgapratiṣṭhā ca tataḥ paśupāśavimokṣaṇam||

शिवव्रतानि च तथा सदाचारनिरूपणम। प्रायश्चितान्यरिष्टानि काशीश्रीशैलवर्णनम।।

śivavratāni ca tathā sadācāranirūpaṇam| prāyaścitānyariṣṭāni kāśīśrīśailavarṇanam||

अन्धकाख्यानकं पश्चाद्वाराहचरितं पुनः। नृसिंहचरितं पश्चाज्जलन्धरवधस्ततः।।

andhakākhyānakaṃ paścādvārāhacaritaṃ punaḥ| nṛsiṃhacaritaṃ paścājjalandharavadhastataḥ||

शैवं सहस्रनामाथ दक्षयज्ञविनाशनम। कामस्य दहनं पश्चाद्गिरिजायाः करग्रहः।।

śaivaṃ sahasranāmātha dakṣayajñavināśanam| kāmasya dahanaṃ paścādgirijāyāḥ karagrahaḥ||

ततो विनायकाख्यानं नृपाख्यानं शिवस्य च। उपमन्युकथा चापि पूर्वभाग इतीरितः।।

tato vināyakākhyānaṃ nṛpākhyānaṃ śivasya ca| upamanyukathā cāpi pūrvabhāga itīritaḥ||

विष्णुमाहात्म्यकथनमंबरीषकथा ततः। सनत्कुमारनन्दीशसंवादश्च पुनर्मुने।।

viṣṇumāhātmyakathanamaṃbarīṣakathā tataḥ| sanatkumāranandīśasaṃvādaśca punarmune||

शिवमाहा त्म्यसेयुक्तः स्त्रानयागादिकं ततः। सूर्यपूजाविधिश्चैव शिवपूजा च मुक्तिदा।।

śivamāhā tmyaseyuktaḥ strānayāgādikaṃ tataḥ| sūryapūjāvidhiścaiva śivapūjā ca muktidā||

दानानि बहुधाक्तानि श्राद्धप्रकरणं ततः। प्रतिष्ठातं त्रमुदितं ततो ऽघोरस्य कीर्तनम।।

dānāni bahudhāktāni śrāddhaprakaraṇaṃ tataḥ| pratiṣṭhātaṃ tramuditaṃ tato 'ghorasya kīrtanam||

वज्रेश्वरी महाविद्या गायत्रीमहिमा ततः। त्र्यंबकस्य च माहात्म्यं पुराणश्रवणस्य च।।

vajreśvarī mahāvidyā gāyatrīmahimā tataḥ| tryaṃbakasya ca māhātmyaṃ purāṇaśravaṇasya ca||

एवं चोपरिभागस्ते लैङ्गस्य कथितो मया। व्यासेन हि निबद्धस्य रुद्रामाहात्म्यसूचितः।।

evaṃ coparibhāgaste laiṅgasya kathito mayā| vyāsena hi nibaddhasya rudrāmāhātmyasūcitaḥ||

लिखित्वैतत्पुराणं तु तिलधेनुसमन्वितम। फआल्गुन्यां पूर्णिमायां यो दद्याद्भक्त्या द्विजातये।।

likhitvaitatpurāṇaṃ tu tiladhenusamanvitam| phaālgunyāṃ pūrṇimāyāṃ yo dadyādbhaktyā dvijātaye||

स लभेच्छिवसायुज्यं जरामरणवर्जितम। यः पटेच्छृणुयाद्वापि लैङ्गं पापापहं नरः।।

sa labhecchivasāyujyaṃ jarāmaraṇavarjitam| yaḥ paṭecchṛṇuyādvāpi laiṅgaṃ pāpāpahaṃ naraḥ||

स भुक्तभोगो लोके ऽस्मिन्नन्ते शिवपुरं व्रजेत। लिङ्गानुक्रमणीमेतां पठेद्यः शृणुयात्तथा।।

sa bhuktabhogo loke 'sminnante śivapuraṃ vrajet| liṅgānukramaṇīmetāṃ paṭhedyaḥ śṛṇuyāttathā||

तावुभौ शिवभक्तौ तु लोकद्वितयभोगिनौ। जायतां गिरिजाभर्तुः प्रसादान्नात्र संशयः।।

tāvubhau śivabhaktau tu lokadvitayabhoginau| jāyatāṃ girijābhartuḥ prasādānnātra saṃśayaḥ||

शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि वाराहं वै पुराणकम। भागद्वययुतं शश्वद्विष्णुमाहात्म्यसूचकम।।

śṛṇu vatsa pravakṣyāmi vārāhaṃ vai purāṇakam| bhāgadvayayutaṃ śaśvadviṣṇumāhātmyasūcakam||

मानवस्य तु कल्पस्य प्रसंगं मत्कृतं पुरा। निबबन्ध पुराणे ऽस्मिंश्चतुर्विंशसहस्रके।।

mānavasya tu kalpasya prasaṃgaṃ matkṛtaṃ purā| nibabandha purāṇe 'smiṃścaturviṃśasahasrake||

व्यासो हि विदुषां श्रेष्ठः साक्षान्नारायणो भुवि। तत्रादौ शुभसंवादः स्मृतोभूमिवराहयोः।।

vyāso hi viduṣāṃ śreṣṭhaḥ sākṣānnārāyaṇo bhuvi| tatrādau śubhasaṃvādaḥ smṛtobhūmivarāhayoḥ||

अथादिकृतवृत्तान्ते रंभस्य चरितं ततः। दुर्जयस्य च तत्पश्चाच्छ्राद्धकल्प उदीरितः।।

athādikṛtavṛttānte raṃbhasya caritaṃ tataḥ| durjayasya ca tatpaścācchrāddhakalpa udīritaḥ||

महातपस आख्यानं गौर्युत्पत्तिस्ततः परा। विनायकस्य नागानां सेनान्यादित्ययोरपि।।

mahātapasa ākhyānaṃ gauryutpattistataḥ parā| vināyakasya nāgānāṃ senānyādityayorapi||

गणानां च तथा देव्या धनदस्य वृषस्य च। आख्यानं सत्यतपसो व्रताख्यानसमन्वितम।।

gaṇānāṃ ca tathā devyā dhanadasya vṛṣasya ca| ākhyānaṃ satyatapaso vratākhyānasamanvitam||

अगस्त्यगीता तत्पश्चाद्रुद्रगीता प्रकीर्तिता। महिषासुरविध्वंसमाहात्म्यं च त्रिशक्तिजम।।

agastyagītā tatpaścādrudragītā prakīrtitā| mahiṣāsuravidhvaṃsamāhātmyaṃ ca triśaktijam||

पर्वाध्यायस्ततः श्वेतोपाख्यानं गोप्रदानिकम। इत्यादि कृतवृत्तान्तं प्रथमे दर्शितं मया।।

parvādhyāyastataḥ śvetopākhyānaṃ gopradānikam| ityādi kṛtavṛttāntaṃ prathame darśitaṃ mayā||

भगवद्धर्मके पश्चाद्वततीर्थकथानकम। द्वात्रिंशदपराधानां प्रायश्चित्तं शरीरगम।।

bhagavaddharmake paścādvatatīrthakathānakam| dvātriṃśadaparādhānāṃ prāyaścittaṃ śarīragam||

तीर्थानां चापि सर्वेषां माहात्म्यं पृथगीरितम। मथुराया विशेषेण श्राद्धादीनां विधिस्ततः।।

tīrthānāṃ cāpi sarveṣāṃ māhātmyaṃ pṛthagīritam| mathurāyā viśeṣeṇa śrāddhādīnāṃ vidhistataḥ||

वर्णनं यमलोकस्य ऋषिपुत्रप्रसंगतः। विपाकः कर्मणां चैव विष्णुव्रतनिरूपणम।।

varṇanaṃ yamalokasya ṛṣiputraprasaṃgataḥ| vipākaḥ karmaṇāṃ caiva viṣṇuvratanirūpaṇam||

गोकर्णस्य च माहात्म्यं कीर्तितं पापनाशनम। इत्येवं पूर्वभागो ऽयं पुराणस्य निरूपितः।।

gokarṇasya ca māhātmyaṃ kīrtitaṃ pāpanāśanam| ityevaṃ pūrvabhāgo 'yaṃ purāṇasya nirūpitaḥ||

उत्तरे प्रविभागे तु पुलस्त्यकुरुराजयोः। संवादे सर्वतीर्थानां माहात्म्यं विस्तरात्पृथक।।

uttare pravibhāge tu pulastyakururājayoḥ| saṃvāde sarvatīrthānāṃ māhātmyaṃ vistarātpṛthak||

अशेषधर्माश्चाख्याताः पौष्करं पुण्यपर्व च। इत्येवं तव वाराहं प्रोक्तं पापविनाशनम।।

aśeṣadharmāścākhyātāḥ pauṣkaraṃ puṇyaparva ca| ityevaṃ tava vārāhaṃ proktaṃ pāpavināśanam||

पठतां शृण्वतां चैव भगवद्भक्तिवर्धनम। काञ्चनं गरुड कृत्वा तिलधेनुसमन्वितम।।

paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ caiva bhagavadbhaktivardhanam| kāñcanaṃ garuḍa kṛtvā tiladhenusamanvitam||

लिखित्वैतच्च यो दद्याच्चैत्र्यां विप्राय भक्तितः। स लभेद्वैष्णवं धाम देवर्षिगणवन्दितः।।

likhitvaitacca yo dadyāccaitryāṃ viprāya bhaktitaḥ| sa labhedvaiṣṇavaṃ dhāma devarṣigaṇavanditaḥ||

यो वानुक्रमणीमेन्तां शृणोत्यपि पठत्यपि। सो ऽपि भक्तिं लभेद्विष्णौ संसारोच्छेदकारिणीम।।

yo vānukramaṇīmentāṃ śṛṇotyapi paṭhatyapi| so 'pi bhaktiṃ labhedviṣṇau saṃsārocchedakāriṇīm||

शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं स्कन्दसंज्ञकम। यस्मिन्प्रतिपदं साक्षान्महादेवो व्यवस्थितः।।

śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ skandasaṃjñakam| yasminpratipadaṃ sākṣānmahādevo vyavasthitaḥ||

पुराणे शतकोटो तु यच्छैवं वर्णितं मया। लक्षं तस्यार्थं जातस्य सारो व्यासेन कीर्तितः।।

purāṇe śatakoṭo tu yacchaivaṃ varṇitaṃ mayā| lakṣaṃ tasyārthaṃ jātasya sāro vyāsena kīrtitaḥ||

स्कन्दाह्वयस्तत्र खण्डाः सप्तैव परिकल्पिताः। एकाशीतिसहस्रं तु स्कान्दं सर्वोघकृतंनम।।

skandāhvayastatra khaṇḍāḥ saptaiva parikalpitāḥ| ekāśītisahasraṃ tu skāndaṃ sarvoghakṛtaṃnam||

यः शृणोति पठेद्वापि स तु साक्षाच्छिवः स्थितः। यत्र माहेश्वरा धर्माः षण्मुखेन प्रकाशिताः।।

yaḥ śṛṇoti paṭhedvāpi sa tu sākṣācchivaḥ sthitaḥ| yatra māheśvarā dharmāḥ ṣaṇmukhena prakāśitāḥ||

कल्पे तत्पुरुषे वृत्ताः सर्वसिद्धिविधायकाः। तस्य माहेश्वरश्चाथ खण्डः पापप्रणाशनः।।

kalpe tatpuruṣe vṛttāḥ sarvasiddhividhāyakāḥ| tasya māheśvaraścātha khaṇḍaḥ pāpapraṇāśanaḥ||

किञ्चिन्न्यूनार्कसाहस्रो बहुपुण्यो बृहत्कथः। सुचरित्रशतैर्युक्तः स्कन्दमाहात्म्यसूचकः।।

kiñcinnyūnārkasāhasro bahupuṇyo bṛhatkathaḥ| sucaritraśatairyuktaḥ skandamāhātmyasūcakaḥ||

यत्र केदारमाहात्म्ये पुराणोपक्रमः पुरा। दक्षयज्ञकथा पश्चाच्छिवलिङ्गार्चने फलम।।

yatra kedāramāhātmye purāṇopakramaḥ purā| dakṣayajñakathā paścācchivaliṅgārcane phalam||

समुद्रमथनाख्यानं देवेन्द्रचरितं ततः। पार्वत्याः समुपाख्यानं विवाहस्तदनन्तरम।।

samudramathanākhyānaṃ devendracaritaṃ tataḥ| pārvatyāḥ samupākhyānaṃ vivāhastadanantaram||

कुमारोत्पत्तिकथनं ततस्तारकसंगरः। ततः पाशुपताख्यानं चण्डाख्यानसमन्वितम।।

kumārotpattikathanaṃ tatastārakasaṃgaraḥ| tataḥ pāśupatākhyānaṃ caṇḍākhyānasamanvitam||

द्यूतप्रवर्तनाख्यानं नारदेन समागमः। ततः कुमारमाहात्म्ये पञ्चतीर्थकथानकम।।

dyūtapravartanākhyānaṃ nāradena samāgamaḥ| tataḥ kumāramāhātmye pañcatīrthakathānakam||

धर्मवर्मनृपाख्यानं नदीसागरकीर्तनम। इन्द्रद्युम्नकथा पश्चान्नाडीजङ्घकथान्वितम।।

dharmavarmanṛpākhyānaṃ nadīsāgarakīrtanam| indradyumnakathā paścānnāḍījaṅghakathānvitam||

प्रादुर्भावस्ततो मह्याः कथा दमनकस्य च। महीसागरसंयोगः कुमारेशकथा ततः।।

prādurbhāvastato mahyāḥ kathā damanakasya ca| mahīsāgarasaṃyogaḥ kumāreśakathā tataḥ||

ततस्तारकयुद्धं च नानाख्यानसमन्वितम। वधश्च तारकस्याथ पञ्चलिङ्गनिवेशनम।।

tatastārakayuddhaṃ ca nānākhyānasamanvitam| vadhaśca tārakasyātha pañcaliṅganiveśanam||

द्वीपाख्यानं ततः पुण्यमूर्द्धलोकव्यवस्थितिः। ब्रह्माण्डस्थितिमानं च वर्करेशकथानकम।।

dvīpākhyānaṃ tataḥ puṇyamūrddhalokavyavasthitiḥ| brahmāṇḍasthitimānaṃ ca varkareśakathānakam||

महाकालसमुद्भूतिः कथा चास्य महाद्भुता। वासुदेवस्य माहात्म्यं कोटितीर्थं ततः परम।।

mahākālasamudbhūtiḥ kathā cāsya mahādbhutā| vāsudevasya māhātmyaṃ koṭitīrthaṃ tataḥ param||

नानातीर्थसमाख्यानं गुप्तक्षेत्रे प्रकीर्तितम। पाण्डवानां कथा पुण्या महाविद्याप्रसाधनम।।

nānātīrthasamākhyānaṃ guptakṣetre prakīrtitam| pāṇḍavānāṃ kathā puṇyā mahāvidyāprasādhanam||

तीर्थयात्रासमाप्तिश्च कौमारमिदमद्भुतम। अरुणाचलमाहात्म्यं सनकब्रह्मसंकथा।।

tīrthayātrāsamāptiśca kaumāramidamadbhutam| aruṇācalamāhātmyaṃ sanakabrahmasaṃkathā||

गौरीतपः समाख्यानं तत्तत्तीर्थनिरूपणम। माहिषासुरमाख्यानं वधश्चास्य महाद्भुतः।।

gaurītapaḥ samākhyānaṃ tattattīrthanirūpaṇam| māhiṣāsuramākhyānaṃ vadhaścāsya mahādbhutaḥ||

द्रोणाचले शिवास्थानं नित्यदापरिकीर्तितम। इत्येष कथितः स्कान्दे खण्डो माहेश्वरो ऽद्भुतः।।

droṇācale śivāsthānaṃ nityadāparikīrtitam| ityeṣa kathitaḥ skānde khaṇḍo māheśvaro 'dbhutaḥ||

द्वितीयो वैष्णवः खण्डस्तस्याख्यानानि मे शुणु। प्रथमं भूमिवाराहसमाख्यानं प्रकीर्तितम।।

dvitīyo vaiṣṇavaḥ khaṇḍastasyākhyānāni me śuṇu| prathamaṃ bhūmivārāhasamākhyānaṃ prakīrtitam||

यत्र वेङ्कटकुध्रस्य माहात्म्यं पापनाशनम। कमलायाः कथा पुण्या श्रीनिवासस्थितिस्ततः।।

yatra veṅkaṭakudhrasya māhātmyaṃ pāpanāśanam| kamalāyāḥ kathā puṇyā śrīnivāsasthitistataḥ||

कुला लाख्यानकं चात्र सुवर्णमुखरी कथा। नानाख्यानसमायुक्ता भारद्वाजकथाद्भुता।।

kulā lākhyānakaṃ cātra suvarṇamukharī kathā| nānākhyānasamāyuktā bhāradvājakathādbhutā||

मतङ्गाञ्जनसंवादः कीर्तितः पापनाशनः। पुरुषोत्तममाहात्म्यं कीर्तितं चोत्कले ततः।।

mataṅgāñjanasaṃvādaḥ kīrtitaḥ pāpanāśanaḥ| puruṣottamamāhātmyaṃ kīrtitaṃ cotkale tataḥ||

मार्कण्डेयसमाख्यानमंबरीषस्य भूपतेः। इन्द्रद्युम्नस्य चाख्यानं विद्यापतिकथा शुभा।।

mārkaṇḍeyasamākhyānamaṃbarīṣasya bhūpateḥ| indradyumnasya cākhyānaṃ vidyāpatikathā śubhā||

जैमिनेः समुपाख्यानं नारदस्यापि वाडव। नीलकण्ठसमाख्यानं नरसिंहोपवर्णनम।।

jaimineḥ samupākhyānaṃ nāradasyāpi vāḍava| nīlakaṇṭhasamākhyānaṃ narasiṃhopavarṇanam||

अश्वमेधकथा राज्ञो ब्रह्मलोकगतिस्तथा। रथयाव्राविधिः पश्चाज्जन्मस्थानविधिस्तथा।।

aśvamedhakathā rājño brahmalokagatistathā| rathayāvrāvidhiḥ paścājjanmasthānavidhistathā||

दक्षिणामूर्त्युपाख्यानं गुण्डिवाख्यानकं ततः। रथरक्षाविधानं च शयनोत्सवकीर्तनम।।

dakṣiṇāmūrtyupākhyānaṃ guṇḍivākhyānakaṃ tataḥ| ratharakṣāvidhānaṃ ca śayanotsavakīrtanam||

श्वेतोपाख्यानमत्रोक्तं पृथुत्सवनिरूपणम। दोलोत्सवो भगवतो व्रतं सांवत्सराभिधम।।

śvetopākhyānamatroktaṃ pṛthutsavanirūpaṇam| dolotsavo bhagavato vrataṃ sāṃvatsarābhidham||

पूजा चाकामिका विष्णोरुद्दालकनियोगतः। योगसाधनमत्रोक्तं नानायोगनिरूपणम।।

pūjā cākāmikā viṣṇoruddālakaniyogataḥ| yogasādhanamatroktaṃ nānāyoganirūpaṇam||

दशावतारकथनं स्रानादिपरिकीर्तनम। ततो बदरिकायाश्च माहात्म्यं पापनाशनम।।

daśāvatārakathanaṃ srānādiparikīrtanam| tato badarikāyāśca māhātmyaṃ pāpanāśanam||

अग्न्यादितीर्थमाहात्म्यं वैनतेयशिलाभवम। कारणं भगवद्वासे तीर्थं कापालमोचनम।।

agnyāditīrthamāhātmyaṃ vainateyaśilābhavam| kāraṇaṃ bhagavadvāse tīrthaṃ kāpālamocanam||

पञ्चधाराभिधं तीर्थं मेरुसंस्थापनं तथा। ततः कार्तिकमाहात्म्ये माहात्म्यं मदनालसम।।

pañcadhārābhidhaṃ tīrthaṃ merusaṃsthāpanaṃ tathā| tataḥ kārtikamāhātmye māhātmyaṃ madanālasam||

धूम्रकेशसमाख्यानं दिनकृत्यानि कर्तिके। पञ्चभीष्मव्रताख्यानं कीर्तितं भुक्तिमुक्तिदम।।

dhūmrakeśasamākhyānaṃ dinakṛtyāni kartike| pañcabhīṣmavratākhyānaṃ kīrtitaṃ bhuktimuktidam||

ततो मार्गस्य माहात्म्ये विधानं स्नानजं तथा। पुण्ड्रादिकीर्तनं चात्र मालाधारणपुण्यकम।।

tato mārgasya māhātmye vidhānaṃ snānajaṃ tathā| puṇḍrādikīrtanaṃ cātra mālādhāraṇapuṇyakam||

पञ्चामृतस्नानपुण्यं घण्टानादादिजं फलम। नानापुष्पार्चनफलं तुलसीदलजं फलम।।

pañcāmṛtasnānapuṇyaṃ ghaṇṭānādādijaṃ phalam| nānāpuṣpārcanaphalaṃ tulasīdalajaṃ phalam||

नैवेद्यस्य च माहात्म्यं हरिवासरकीर्तनम। अखण्डैकादशीपुण्यं तथा जागरणस्य च।।

naivedyasya ca māhātmyaṃ harivāsarakīrtanam| akhaṇḍaikādaśīpuṇyaṃ tathā jāgaraṇasya ca||

यस्योत्सवविधानं च नाममाहात्म्यकीर्तनम। ध्यानादिपुण्यकथनं माहात्म्यं मथुराभवम।।

yasyotsavavidhānaṃ ca nāmamāhātmyakīrtanam| dhyānādipuṇyakathanaṃ māhātmyaṃ mathurābhavam||

मथुरातीर्थमाहात्म्यं पृथगुक्तं ततः परम। वनानां द्वादशानां च माहात्म्यं कीर्तितं ततः।।

mathurātīrthamāhātmyaṃ pṛthaguktaṃ tataḥ param| vanānāṃ dvādaśānāṃ ca māhātmyaṃ kīrtitaṃ tataḥ||

श्रीमद्भागवतस्यात्र माहात्म्यं कीर्तितं परम। वज्रशाण्डिल्यसंवाद अन्तर्लीलाप्रकाशकम।।

śrīmadbhāgavatasyātra māhātmyaṃ kīrtitaṃ param| vajraśāṇḍilyasaṃvāda antarlīlāprakāśakam||

ततो माघस्य माहात्म्यं स्नानदानजपोद्भवम। नानाख्यानसमायुक्तं दशाध्यायैर्निरूपितम।।

tato māghasya māhātmyaṃ snānadānajapodbhavam| nānākhyānasamāyuktaṃ daśādhyāyairnirūpitam||

ततो वैष्णवमाहात्म्ये शय्यादानादिजं फलम। जलदा नादिविधयः कामाख्यानमतः परम।।

tato vaiṣṇavamāhātmye śayyādānādijaṃ phalam| jaladā nādividhayaḥ kāmākhyānamataḥ param||

श्रुतदेवस्य चरितं व्याधोपाख्यानमद्भुतम। तथाक्षयतृतीयादेर्विशेषात्पुण्यकीर्तनम।।

śrutadevasya caritaṃ vyādhopākhyānamadbhutam| tathākṣayatṛtīyāderviśeṣātpuṇyakīrtanam||

ततस्त्वयोध्यामाहात्म्ये चक्रब्रह्माह्वतीर्थके। सुरापापविमोक्षाख्ये तथाधारसहस्रकम।।

tatastvayodhyāmāhātmye cakrabrahmāhvatīrthake| surāpāpavimokṣākhye tathādhārasahasrakam||

स्वर्गद्वारं चन्द्रहरिधर्महर्युपवर्णनम। स्वर्णवृष्टेरुपाख्यानं तिलोदासरयूयुतिः।।

svargadvāraṃ candraharidharmaharyupavarṇanam| svarṇavṛṣṭerupākhyānaṃ tilodāsarayūyutiḥ||

सीताकुण्डं गुप्तहरिसरंयुघर्घरान्वयः। गोप्रतारं च दुग्धोदं गुरुकुण्डादिपञ्चकम।।

sītākuṇḍaṃ guptaharisaraṃyughargharānvayaḥ| gopratāraṃ ca dugdhodaṃ gurukuṇḍādipañcakam||

सोमार्का दीनि तीर्थानि त्रयोदश ततः परम। गयाकूपस्य माहात्म्यं सर्वाघविनिवर्तकम।।

somārkā dīni tīrthāni trayodaśa tataḥ param| gayākūpasya māhātmyaṃ sarvāghavinivartakam||

माण्डव्याश्रमपूर्वाणि तीर्थानि तदनन्तरम। अजितादि मानसादितीर्थानि गदितानि च।।

māṇḍavyāśramapūrvāṇi tīrthāni tadanantaram| ajitādi mānasāditīrthāni gaditāni ca||

इत्येष वैष्णवः खण्डो द्वितीयः परिकीर्तितः। अतः परं ब्रह्मखण्डं मरीचे शृणु पुण्यदम।।

ityeṣa vaiṣṇavaḥ khaṇḍo dvitīyaḥ parikīrtitaḥ| ataḥ paraṃ brahmakhaṇḍaṃ marīce śṛṇu puṇyadam||

यत्र वै सेतुमाहात्म्ये फलं स्नाने क्षणोद्भवम। गालवस्य तपश्चर्या राक्षसाख्यानकं ततः।।

yatra vai setumāhātmye phalaṃ snāne kṣaṇodbhavam| gālavasya tapaścaryā rākṣasākhyānakaṃ tataḥ||

चक्रतीर्थादिमाहात्म्यं देवीपत्तनसंयुते। वेतालतीर्थमहिमा पापनाशादिकीर्तनम।।

cakratīrthādimāhātmyaṃ devīpattanasaṃyute| vetālatīrthamahimā pāpanāśādikīrtanam||

मङ्गलादिकमाहात्म्यं ब्रह्मकुण्डादिवर्णनम। हनुमत्कुण्डमहिमागस्त्यतीर्थभवं फलम।।

maṅgalādikamāhātmyaṃ brahmakuṇḍādivarṇanam| hanumatkuṇḍamahimāgastyatīrthabhavaṃ phalam||

रामतीर्थादिकथनं लक्ष्मीतीर्थनिरूपणम। शङ्खादितीर्थमहिमा तथा साध्यामृतादिजः।।

rāmatīrthādikathanaṃ lakṣmītīrthanirūpaṇam| śaṅkhāditīrthamahimā tathā sādhyāmṛtādijaḥ||

धनुष्कोट्यादिमाहात्म्यं क्षीरकुण्डादिजं तथा। गायत्र्यादिकतीर्थानां माहात्म्यं चात्र कीर्तितम।।

dhanuṣkoṭyādimāhātmyaṃ kṣīrakuṇḍādijaṃ tathā| gāyatryādikatīrthānāṃ māhātmyaṃ cātra kīrtitam||

रामनाथस्य महिमा तत्त्वज्ञानोपदेशनम। यात्राविधानकथनं सेतै मुक्तिप्रदं नृणाम।।

rāmanāthasya mahimā tattvajñānopadeśanam| yātrāvidhānakathanaṃ setai muktipradaṃ nṛṇām||

धर्मारण्यस्य माहात्म्यं ततः परमुदीरितम। स्थाणुः स्कन्दाय भगवान्यत्र तत्त्वमुपादिशत।।

dharmāraṇyasya māhātmyaṃ tataḥ paramudīritam| sthāṇuḥ skandāya bhagavānyatra tattvamupādiśat||

धर्मारण्यसुसंभूतिस्तत्पुण्यपरिकीर्त्तनम। करंमसिद्धेः समाख्यानं ऋषिवंशनिरूपणम।।

dharmāraṇyasusaṃbhūtistatpuṇyaparikīrttanam| karṃmasiddheḥ samākhyānaṃ ṛṣivaṃśanirūpaṇam||

अप्सरस्तीर्थमुख्यानां माहात्म्यं यत्र कीर्तितम। वर्णानामाश्रमाणां च धर्मतत्त्वनिरूपणम।।

apsarastīrthamukhyānāṃ māhātmyaṃ yatra kīrtitam| varṇānāmāśramāṇāṃ ca dharmatattvanirūpaṇam||

दिवः स्थानविभागश्च बकुलार्ककथा शुभा। छत्रानन्दा तथा शान्ता श्रीमाता च मतङ्गिनी।।

divaḥ sthānavibhāgaśca bakulārkakathā śubhā| chatrānandā tathā śāntā śrīmātā ca mataṅginī||

पुण्यदा च समाख्याता यत्र देव्यः समास्थिताः। इन्द्रेश्वरादिमाहात्म्यं द्वारकादिनिरूपणम।।

puṇyadā ca samākhyātā yatra devyaḥ samāsthitāḥ| indreśvarādimāhātmyaṃ dvārakādinirūpaṇam||

लोहासुरसमाख्यानं गङ्गाकूपनिरूपणम। श्रीरामचरितं चैव सत्यमन्दिरवर्णनम।।

lohāsurasamākhyānaṃ gaṅgākūpanirūpaṇam| śrīrāmacaritaṃ caiva satyamandiravarṇanam||

जीर्णोद्धा रस्य कथनमासनप्रतिपादनम। जातिभेदप्रकथनं स्मृतिधर्मनिरूपणम।।

jīrṇoddhā rasya kathanamāsanapratipādanam| jātibhedaprakathanaṃ smṛtidharmanirūpaṇam||

ततस्तु वैष्णवा धर्मा नानाख्यानैरुदीरिताः। चातुर्मास्ये ततः पुण्ये सर्वधमनिरूपणम।।

tatastu vaiṣṇavā dharmā nānākhyānairudīritāḥ| cāturmāsye tataḥ puṇye sarvadhamanirūpaṇam||

दानप्रशंसा तत्पश्चाद्व्रतस्य महिमा ततः। तपश्चैव पूजायाः सच्छिद्रकथनं ततः।।

dānapraśaṃsā tatpaścādvratasya mahimā tataḥ| tapaścaiva pūjāyāḥ sacchidrakathanaṃ tataḥ||

तद्वृत्तीनां भिदाख्यानं शालग्रामनिरूपणम। भारकस्य वधोपायो वृक्षाचामहिमा तथा।।

tadvṛttīnāṃ bhidākhyānaṃ śālagrāmanirūpaṇam| bhārakasya vadhopāyo vṛkṣācāmahimā tathā||

विष्णोः शापश्च वृक्षत्वं पार्वत्यनुतपस्ततः। हरस्य ताण्डवं नृत्यं रामनामनिरूपणम।।

viṣṇoḥ śāpaśca vṛkṣatvaṃ pārvatyanutapastataḥ| harasya tāṇḍavaṃ nṛtyaṃ rāmanāmanirūpaṇam||

हरस्य लिङ्गपतनं कथा बैजवनस्य च। पार्वतीजन्मचरितं तारकस्य वधो ऽद्भुतः।।

harasya liṅgapatanaṃ kathā baijavanasya ca| pārvatījanmacaritaṃ tārakasya vadho 'dbhutaḥ||

प्रणवैश्वर्यकथनं तारकाचरितं पुनः। दक्षयज्ञसमाप्तिश्च द्वादशाक्षरभूषणम।।

praṇavaiśvaryakathanaṃ tārakācaritaṃ punaḥ| dakṣayajñasamāptiśca dvādaśākṣarabhūṣaṇam||

ज्ञानयोगसमाख्यानं महिमा द्वादशाक्षरेः। श्रवणादिकपुण्यं च कीर्तितं शर्मदं नृणाम।।

jñānayogasamākhyānaṃ mahimā dvādaśākṣareḥ| śravaṇādikapuṇyaṃ ca kīrtitaṃ śarmadaṃ nṛṇām||

ततो ब्राह्मोत्तरे भागे शिवस्य महिमाद्भुतः। पञ्चाक्षरस्य महिमा गोकर्णमहिमा ततः।।

tato brāhmottare bhāge śivasya mahimādbhutaḥ| pañcākṣarasya mahimā gokarṇamahimā tataḥ||

शिवरात्रैश्च महिमा प्रदोषव्र तकीर्तनम। सोमवारव्रतं चापि सीमन्तिन्याः कथानकम।।

śivarātraiśca mahimā pradoṣavra takīrtanam| somavāravrataṃ cāpi sīmantinyāḥ kathānakam||

भद्रायुत्पत्तिकथनं सदाचारनिरूपणम। शिववर्मसमुद्देशो भद्रायूद्वाहवर्णनम।।

bhadrāyutpattikathanaṃ sadācāranirūpaṇam| śivavarmasamuddeśo bhadrāyūdvāhavarṇanam||

भद्रायुमहिमा चापि भस्ममाहात्म्यकीर्तनम। शबराख्यानकं चैव उमामाहेश्वरं व्रतम।।

bhadrāyumahimā cāpi bhasmamāhātmyakīrtanam| śabarākhyānakaṃ caiva umāmāheśvaraṃ vratam||

रुद्राक्षस्य च माहात्म्यं रुद्राध्यायस्य पुण्यकम। श्रवणादिकपुण्यं च ब्रह्मखण्डो ऽयमीरितः।।

rudrākṣasya ca māhātmyaṃ rudrādhyāyasya puṇyakam| śravaṇādikapuṇyaṃ ca brahmakhaṇḍo 'yamīritaḥ||

अतः परं चतुर्थं तु काशीखण्डमनुत्तमम। विन्ध्यनारदयोर्यत्र संवादः परिकीर्तितः।।

ataḥ paraṃ caturthaṃ tu kāśīkhaṇḍamanuttamam| vindhyanāradayoryatra saṃvādaḥ parikīrtitaḥ||

सत्यलोकप्रभावश्चागस्त्यावासे सुरागमः। पतिव्रताचरित्रं च तीर्थयात्रा प्रशंसनम।।

satyalokaprabhāvaścāgastyāvāse surāgamaḥ| pativratācaritraṃ ca tīrthayātrā praśaṃsanam||

ततश्च सप्तपुर्याख्या संयमिन्या निरूपणम। बुधस्य च तथेन्द्राग्न्योर्लोकाप्तिः शिवशर्मणः।।

tataśca saptapuryākhyā saṃyaminyā nirūpaṇam| budhasya ca tathendrāgnyorlokāptiḥ śivaśarmaṇaḥ||

अग्नेः समुद्भवश्चैव क्रव्याद्वरुणसंभवः। गन्धवत्यलकापुर्योरीश्वर्याश्च समुद्भवः।।

agneḥ samudbhavaścaiva kravyādvaruṇasaṃbhavaḥ| gandhavatyalakāpuryorīśvaryāśca samudbhavaḥ||

चन्द्रार्कबुधलोकानां कुजेज्यार्कभुवां क्रमात। मम विष्णोर्ध्रुवस्यापि तपोलोकस्य वर्णनम।।

candrārkabudhalokānāṃ kujejyārkabhuvāṃ kramāt| mama viṣṇordhruvasyāpi tapolokasya varṇanam||

ध्रुवलोककथा पुण्या सत्यलोकनिरीक्षणम। स्कन्दागस्त्यसमालापो मणिकर्णीसमुद्भवः।।

dhruvalokakathā puṇyā satyalokanirīkṣaṇam| skandāgastyasamālāpo maṇikarṇīsamudbhavaḥ||

प्रभावश्चापि गङ्गाया गङ्गानामसहस्रकम। वाराणसीप्रशंसा च भैरवाविर्भवस्ततः।।

prabhāvaścāpi gaṅgāyā gaṅgānāmasahasrakam| vārāṇasīpraśaṃsā ca bhairavāvirbhavastataḥ||

दण्डपाणिज्ञानवाप्योरुद्भवः समनन्तरम। ततः कलावत्याख्यानं सदाचारनिरूपणम।।

daṇḍapāṇijñānavāpyorudbhavaḥ samanantaram| tataḥ kalāvatyākhyānaṃ sadācāranirūpaṇam||

ब्रह्मचारिसमाख्यानं ततः स्त्रीलक्षणानि च। कृत्याकृत्यविनिर्देशो ह्यविमुक्तेशवर्णनम।।

brahmacārisamākhyānaṃ tataḥ strīlakṣaṇāni ca| kṛtyākṛtyavinirdeśo hyavimukteśavarṇanam||

गृहस्थयोगिनो धर्माः कालज्ञानं ततः परम। दिवोदासकथा पुण्या काशिकावर्णनं ततः।।

gṛhasthayogino dharmāḥ kālajñānaṃ tataḥ param| divodāsakathā puṇyā kāśikāvarṇanaṃ tataḥ||

मायागणपतेश्चाथ भुवि प्रादुर्भवस्ततः। विष्णुमायाप्रपञ्चो ऽथ दिवोदासविमोक्षणम।।

māyāgaṇapateścātha bhuvi prādurbhavastataḥ| viṣṇumāyāprapañco 'tha divodāsavimokṣaṇam||

ततः पञ्चनदोत्पर्त्तिर्बिन्दुमाधवसंभवः। ततो वैष्णवतीर्थाख्या शूलिनः काशिकागमः।।

tataḥ pañcanadotparttirbindumādhavasaṃbhavaḥ| tato vaiṣṇavatīrthākhyā śūlinaḥ kāśikāgamaḥ||

जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठेशाख्या महेशितुः। क्षेत्राख्यानं कन्दुकेशः व्याघ्रेश्वरसमुद्भवः।।

jaigīṣavyena saṃvādo jyeṣṭheśākhyā maheśituḥ| kṣetrākhyānaṃ kandukeśaḥ vyāghreśvarasamudbhavaḥ||

शैलेशरत्नेश्वरयोः कृत्तिवासस्य चोद्भवः। देवतानामधिष्टानं दुर्गासुरपराक्रमः।।

śaileśaratneśvarayoḥ kṛttivāsasya codbhavaḥ| devatānāmadhiṣṭānaṃ durgāsuraparākramaḥ||

दुर्गाया विजयश्चाथ ओङ्कारेशस्य वर्णनम। पुनराएङ्कार माहात्म्य त्रिलोचोनसमुद्भवः।।

durgāyā vijayaścātha oṅkāreśasya varṇanam| punarāeṅkāra māhātmya triloconasamudbhavaḥ||

केदाराख्या च धर्मेश कथा विष्णुभुजोद्भवा। वीरेश्वरसमाख्यानं गङ्गामाहात्म्यकीर्तनम।।

kedārākhyā ca dharmeśa kathā viṣṇubhujodbhavā| vīreśvarasamākhyānaṃ gaṅgāmāhātmyakīrtanam||

विश्वकर्मेशमहिमा दक्षयज्ञोद्भवस्तथा। सतीशस्यामृतेशादेर्भुजस्तंभः पराशरे।।

viśvakarmeśamahimā dakṣayajñodbhavastathā| satīśasyāmṛteśāderbhujastaṃbhaḥ parāśare||

क्षेत्रतीर्थकदंबश्च मुक्तिमडपसंकथा। विश्वेशविभवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः।।

kṣetratīrthakadaṃbaśca muktimaḍapasaṃkathā| viśveśavibhavaścātha tato yātrāparikramaḥ||

अतः परं त्ववन्त्याख्यं शृणु खण्ड च पञ्चमम।।। महाकालवनाख्यानं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः।।

ataḥ paraṃ tvavantyākhyaṃ śṛṇu khaṇḍa ca pañcamam||| mahākālavanākhyānaṃ brahmaśīrṣacchidā tataḥ||

प्रायश्चित्तविधिश्चाग्नेरुत्पत्तिश्च सुरागमः। देवदीक्षा शिवस्तोत्रं नानापातकनाशनम।।

prāyaścittavidhiścāgnerutpattiśca surāgamaḥ| devadīkṣā śivastotraṃ nānāpātakanāśanam||

कपोलमोचनाख्यानं महाकालवनस्थितिः। तीर्थं कनखलेशस्य सर्वपापप्रणाशनम।।

kapolamocanākhyānaṃ mahākālavanasthitiḥ| tīrthaṃ kanakhaleśasya sarvapāpapraṇāśanam||

कुण्डमप्सरसंज्ञं च सरो रुद्रस्य पुण्यदम। कुडवेशं च विद्याध्रं मर्कटेश्वरतीर्थकम।।

kuṇḍamapsarasaṃjñaṃ ca saro rudrasya puṇyadam| kuḍaveśaṃ ca vidyādhraṃ markaṭeśvaratīrthakam||

स्वर्गद्वारचतुःसिंधुतीर्थं शङ्करवापिका। शङ्कराक गन्धवतीतीर्थं पापप्रणाशनम।।

svargadvāracatuḥsiṃdhutīrthaṃ śaṅkaravāpikā| śaṅkarāka gandhavatītīrthaṃ pāpapraṇāśanam||

दशाश्वमेधिकानंशतीर्थे च हरिसिद्धिदम। पिशाचकादियात्रा च हनुमत्कवचेश्वरौ।।

daśāśvamedhikānaṃśatīrthe ca harisiddhidam| piśācakādiyātrā ca hanumatkavaceśvarau||

महाकालेशयात्रा च वल्मीकेश्वरतीर्थकम। शुक्रे च पञ्चमे चाख्ये कुशस्थल्याः प्रदक्षिणाः।।

mahākāleśayātrā ca valmīkeśvaratīrthakam| śukre ca pañcame cākhye kuśasthalyāḥ pradakṣiṇāḥ||

अक्रूरसंज्ञकन्त्वेकपादं चन्द्रार्कवैभवम। करभेशाख्यतीर्थं च लटुकेशादितीर्थकम।।

akrūrasaṃjñakantvekapādaṃ candrārkavaibhavam| karabheśākhyatīrthaṃ ca laṭukeśāditīrthakam||

मार्कण्डेशं यज्ञवापी सोमेशं नरकान्तकम। केदारेश्वररामेशसौभाग्येशनरार्ककम।।

mārkaṇḍeśaṃ yajñavāpī someśaṃ narakāntakam| kedāreśvararāmeśasaubhāgyeśanarārkakam||

केशवार्कं शक्तिभेदं स्वर्णसारमुखानि च। ओङ्कारेशादितीर्थानि अन्धकश्रुतिकीर्तनम।।

keśavārkaṃ śaktibhedaṃ svarṇasāramukhāni ca| oṅkāreśāditīrthāni andhakaśrutikīrtanam||

कालारण्ये लिङ्गसंख्या स्वर्णशृङ्गाभिधानकम। कुशस्थल्या अवन्त्याश्चोज्जयिन्या अभिधानकम।।

kālāraṇye liṅgasaṃkhyā svarṇaśṛṅgābhidhānakam| kuśasthalyā avantyāścojjayinyā abhidhānakam||

पद्मावतीवै कुमुद्वत्यमरावतिनामकम। विशालाप्रतिकल्पाभिधानं च ज्वरशान्तिकम।।

padmāvatīvai kumudvatyamarāvatināmakam| viśālāpratikalpābhidhānaṃ ca jvaraśāntikam||

शिवानामादिकफलं नागोद्गीता शिवस्तुतिः। हिरण्याक्षवधाख्यानं तीर्थं सुंदरकुण्डकम।।

śivānāmādikaphalaṃ nāgodgītā śivastutiḥ| hiraṇyākṣavadhākhyānaṃ tīrthaṃ suṃdarakuṇḍakam||

नीलगङ्गापुष्कराख्यं विन्ध्यवासनतीर्थकम। पुरुषोत्तमाभिधानं तु तत्तीर्थं चाघनाशनम।।

nīlagaṅgāpuṣkarākhyaṃ vindhyavāsanatīrthakam| puruṣottamābhidhānaṃ tu tattīrthaṃ cāghanāśanam||

गोमती वामनं कुण्डो विष्णोर्नामसहस्रकम। वीरेश्वरसरः कालभैरवस्य च तीर्थकम।।

gomatī vāmanaṃ kuṇḍo viṣṇornāmasahasrakam| vīreśvarasaraḥ kālabhairavasya ca tīrthakam||

महिमा नागपञ्चम्या नृसिंहस्य जयन्तिका। कुटुम्बेश्वरयात्रा च देवसाधककीर्तनम।।

mahimā nāgapañcamyā nṛsiṃhasya jayantikā| kuṭumbeśvarayātrā ca devasādhakakīrtanam||

कर्कराजाख्यतीर्थं च विघ्नेशादिसुरोहनम।। रुन्द्रकुण्डप्रभृतिषु बहुतीर्थनिरूपणम।।

karkarājākhyatīrthaṃ ca vighneśādisurohanam|| rundrakuṇḍaprabhṛtiṣu bahutīrthanirūpaṇam||

यात्राष्टतीर्थजा पुण्या रेवामाहात्म्यमुच्यते। धर्मपुत्रस्य वैराग्यो मार्कण्डेयेन संगमः।।

yātrāṣṭatīrthajā puṇyā revāmāhātmyamucyate| dharmaputrasya vairāgyo mārkaṇḍeyena saṃgamaḥ||

प्राग्रीयानुभवाख्यानममृतापरिकीर्त्तनम। कल्पे कल्पे पृथङ नाम नर्मदायाः प्रकीर्तितम।।

prāgrīyānubhavākhyānamamṛtāparikīrttanam| kalpe kalpe pṛthaṅ nāma narmadāyāḥ prakīrtitam||

स्तवमार्षं नामेदं च कालरात्रिकथा ततः। महादेवस्तुतिः पश्चात्पृथक्कल्पकथाद्भुता।।

stavamārṣaṃ nāmedaṃ ca kālarātrikathā tataḥ| mahādevastutiḥ paścātpṛthakkalpakathādbhutā||

विशल्याख्यानकं पश्चाज्जालेश्वरकथा तथा। गोरीव्रत समाख्यानं त्रिपुरज्वालनं ततः।।

viśalyākhyānakaṃ paścājjāleśvarakathā tathā| gorīvrata samākhyānaṃ tripurajvālanaṃ tataḥ||

देहपातविधानं च कावेरीसंगमस्ततः। दारुतीर्थं ब्रह्मावर्तं यत्रेश्वरकथानकम।।

dehapātavidhānaṃ ca kāverīsaṃgamastataḥ| dārutīrthaṃ brahmāvartaṃ yatreśvarakathānakam||

अग्नितीर्थं रवितीर्थं मेघनादादिदारुकम। देवतीर्थं नर्मदेशं कपिलाख्यं करञ्जकम।।

agnitīrthaṃ ravitīrthaṃ meghanādādidārukam| devatīrthaṃ narmadeśaṃ kapilākhyaṃ karañjakam||

कुण्डलेशं पिप्पलादं विमलेशं च शूलभित। शचीहरणमाख्या नमभ्रकस्य वधस्ततः।।

kuṇḍaleśaṃ pippalādaṃ vimaleśaṃ ca śūlabhit| śacīharaṇamākhyā namabhrakasya vadhastataḥ||

शूलभेदोद्भवो यत्र दानधर्माः पृथग्विधाः। आख्यानं दीर्घतपस ऋष्यशृङ्गकथा ततः।।

śūlabhedodbhavo yatra dānadharmāḥ pṛthagvidhāḥ| ākhyānaṃ dīrghatapasa ṛṣyaśṛṅgakathā tataḥ||

चित्रसेनकथापुण्या काशिराज्यस्य लक्षणम। ततो देवशिलाख्यानं शबरीतीर्थकान्वितम।।

citrasenakathāpuṇyā kāśirājyasya lakṣaṇam| tato devaśilākhyānaṃ śabarītīrthakānvitam||

व्याधाख्यानं ततः पुण्यं पुष्करिण्यर्कतीर्थकम। आप्रेत्येश्वरतीर्थं च शक्रतीर्थं करोटिकम।।

vyādhākhyānaṃ tataḥ puṇyaṃ puṣkariṇyarkatīrthakam| āpretyeśvaratīrthaṃ ca śakratīrthaṃ karoṭikam||

कुमारेशमगस्त्येशमानन्देशं च मातृजम। लोकेशं धनदेशं च मङ्गलेशं च कामजम।।

kumāreśamagastyeśamānandeśaṃ ca mātṛjam| lokeśaṃ dhanadeśaṃ ca maṅgaleśaṃ ca kāmajam||

नागेशं चापि गोपारं गौतमं शङ्खचूडकम। नारदेशं नन्दिकेशं वरुणेश्वरतीर्थकम।।

nāgeśaṃ cāpi gopāraṃ gautamaṃ śaṅkhacūḍakam| nāradeśaṃ nandikeśaṃ varuṇeśvaratīrthakam||

दधिस्कन्दादितीर्थानि हनूमतेश्वरं ततः। रामेश्वरादि तीर्थानि सोमेशं पिङ्गलेश्वरम।।

dadhiskandāditīrthāni hanūmateśvaraṃ tataḥ| rāmeśvarādi tīrthāni someśaṃ piṅgaleśvaram||

ऋणमोक्षं कपिलेशं पूतिकेशं जलेशयम। चण्डार्कं यमतीर्थं च काल्होडीशं वनादिके।।

ṛṇamokṣaṃ kapileśaṃ pūtikeśaṃ jaleśayam| caṇḍārkaṃ yamatīrthaṃ ca kālhoḍīśaṃ vanādike||

नारायणं च कोटीशं व्यासतीर्थं प्रभासकम। नागेशसंकर्षणकं प्रश्रयेश्वरतीर्थकम।।

nārāyaṇaṃ ca koṭīśaṃ vyāsatīrthaṃ prabhāsakam| nāgeśasaṃkarṣaṇakaṃ praśrayeśvaratīrthakam||

ऐरण्डीसंगमं पुण्यं सुवर्णशिलतीर्थकम। करञ्जं कामहं तीर्थं भाण्डीरो रोहिणीभवम।।

airaṇḍīsaṃgamaṃ puṇyaṃ suvarṇaśilatīrthakam| karañjaṃ kāmahaṃ tīrthaṃ bhāṇḍīro rohiṇībhavam||

चक्रतीर्थं दौतपापं स्कन्दमाङ्गिरसाह्वयम। कोटितीर्थमयोन्यख्यमङ्गाराख्यं त्रिलोचनम।।

cakratīrthaṃ dautapāpaṃ skandamāṅgirasāhvayam| koṭitīrthamayonyakhyamaṅgārākhyaṃ trilocanam||

इन्द्रेशं कंबुकेशं च सोमेशं कोहनं शकम। नार्मदं चार्कमाग्नेयं भार्गवेश्वरमुत्तमम।।

indreśaṃ kaṃbukeśaṃ ca someśaṃ kohanaṃ śakam| nārmadaṃ cārkamāgneyaṃ bhārgaveśvaramuttamam||

ब्राह्मं दैवं च मार्गेशमादिवाराहकेश्वरम। रामेशमथ सिद्धेशमाहल्यं कङ्कटेश्वरम।।

brāhmaṃ daivaṃ ca mārgeśamādivārāhakeśvaram| rāmeśamatha siddheśamāhalyaṃ kaṅkaṭeśvaram||

शाक्रं सौम्यं च नादेशं तोयेशं रुक्मिणीभवम। योजनेशं वराहेशं द्वादशीशिवतीर्थकम।।

śākraṃ saumyaṃ ca nādeśaṃ toyeśaṃ rukmiṇībhavam| yojaneśaṃ varāheśaṃ dvādaśīśivatīrthakam||

सिद्धेशं मङ्गलेशं च लिङ्गवाराहतीर्थकम। कुण्डेशं श्वेतवाराहं गर्भावेशं रवीश्वरम।।

siddheśaṃ maṅgaleśaṃ ca liṅgavārāhatīrthakam| kuṇḍeśaṃ śvetavārāhaṃ garbhāveśaṃ ravīśvaram||

शुक्लादीनि च तीर्थानि हुङ्कारस्वामितीर्थकम। संगमेशं नहुषेशं मोक्षणं पञ्चगोपकम। नागशावं च सिद्धेशं मार्कण्डाङ्क्रूरतीर्थके।।

śuklādīni ca tīrthāni huṅkārasvāmitīrthakam| saṃgameśaṃ nahuṣeśaṃ mokṣaṇaṃ pañcagopakam| nāgaśāvaṃ ca siddheśaṃ mārkaṇḍāṅkrūratīrthake||

कामोदशूलारोपाख्ये माण्डव्यं गोपकेश्वरम। कपिलेशं पिङ्गलेशं भूतेशं गाङ्गगौतमे।।

kāmodaśūlāropākhye māṇḍavyaṃ gopakeśvaram| kapileśaṃ piṅgaleśaṃ bhūteśaṃ gāṅgagautame||

आस्वमेधं भृगुकच्छं केदारेशं च पापनुत। कलकलेशं जालेशं शालग्रामं वराहकम।।

āsvamedhaṃ bhṛgukacchaṃ kedāreśaṃ ca pāpanut| kalakaleśaṃ jāleśaṃ śālagrāmaṃ varāhakam||

चन्द्रप्रभासमादित्यं श्रीपत्याख्यं च हंसकम। मूल्यस्थानं च शूलेशमुग्राख्यं चित्रदैवकम।।

candraprabhāsamādityaṃ śrīpatyākhyaṃ ca haṃsakam| mūlyasthānaṃ ca śūleśamugrākhyaṃ citradaivakam||

शिखीशं काण्टितीर्थं च दशकन्यं सुवणकम। ऋणमोक्षं भारभूति पुङ्खां मुडिं च डिण्डिमम।।

śikhīśaṃ kāṇṭitīrthaṃ ca daśakanyaṃ suvaṇakam| ṛṇamokṣaṃ bhārabhūti puṅkhāṃ muḍiṃ ca ḍiṇḍimam||

आमलेशं कपालेशं शृङ्गैरण्डीभवं ततः। कोटितीर्थं लोटणेषं फलस्तुतिरतः परम।।

āmaleśaṃ kapāleśaṃ śṛṅgairaṇḍībhavaṃ tataḥ| koṭitīrthaṃ loṭaṇeṣaṃ phalastutirataḥ param||

दृमिजङ्गलमाहात्म्ये रोहिताश्वकथा ततः। धुन्धुमारसमाख्यानं वधोपायस्ततो ऽस्य वै।।

dṛmijaṅgalamāhātmye rohitāśvakathā tataḥ| dhundhumārasamākhyānaṃ vadhopāyastato 'sya vai||

वधौ धुन्धोस्ततः पश्चात्ततश्चित्रवहोद्भवः। महिमास्य ततश्चडीशप्रभावो रतीश्वरः।।

vadhau dhundhostataḥ paścāttataścitravahodbhavaḥ| mahimāsya tataścaḍīśaprabhāvo ratīśvaraḥ||

केदारेशो लक्षतीर्थं ततो विष्णुपदीभवम। मुखारं च्यवनान्धास्यं ब्रह्मणश्च सरस्ततः।।

kedāreśo lakṣatīrthaṃ tato viṣṇupadībhavam| mukhāraṃ cyavanāndhāsyaṃ brahmaṇaśca sarastataḥ||

चक्राख्यं ललिताख्यानं तीर्थं च बहुगोमयम। रुद्रावर्तं च मर्कण्डं तीर्थं पापप्रणाशनम।।

cakrākhyaṃ lalitākhyānaṃ tīrthaṃ ca bahugomayam| rudrāvartaṃ ca markaṇḍaṃ tīrthaṃ pāpapraṇāśanam||

श्रवणेशं शुद्धपटं देवान्धुप्रेततीर्थकम। जिह्वोदतीर्थंसंभूतिः शिवोद्भन्दं फलस्तुतिः।।

śravaṇeśaṃ śuddhapaṭaṃ devāndhupretatīrthakam| jihvodatīrthaṃsaṃbhūtiḥ śivodbhandaṃ phalastutiḥ||

एष खण्डो ह्यवन्त्याख्यः शृण्वतां पापनाशनः। अतः परं नागराख्यः खण्डः षष्ठो ऽभिधीयते।।

eṣa khaṇḍo hyavantyākhyaḥ śṛṇvatāṃ pāpanāśanaḥ| ataḥ paraṃ nāgarākhyaḥ khaṇḍaḥ ṣaṣṭho 'bhidhīyate||

लिङ्गोत्पत्तिसमाख्यानं हरिश्चन्द्रकथा शुभा। विश्वामित्रस्य माहात्म्यं त्रिशङ्कुस्वर्गतिस्तथा।।

liṅgotpattisamākhyānaṃ hariścandrakathā śubhā| viśvāmitrasya māhātmyaṃ triśaṅkusvargatistathā||

हाटके श्वरमाहात्म्ये वृत्रासुरवधस्तथा। नागबिलं शङ्खतीर्थमचलेश्वरवर्णनम।।

hāṭake śvaramāhātmye vṛtrāsuravadhastathā| nāgabilaṃ śaṅkhatīrthamacaleśvaravarṇanam||

चमत्कारपुराख्यानं चमत्कारकरं परम। गयशीर्षं बालशाख्यं वालमण्डं मृगाह्वयम।।

camatkārapurākhyānaṃ camatkārakaraṃ param| gayaśīrṣaṃ bālaśākhyaṃ vālamaṇḍaṃ mṛgāhvayam||

विष्णुपादं च गोकर्णं युगरूपं समाश्रयः। सिद्धेश्वरं नागसरः सप्तार्षेयं ह्यगस्त्यकम।।

viṣṇupādaṃ ca gokarṇaṃ yugarūpaṃ samāśrayaḥ| siddheśvaraṃ nāgasaraḥ saptārṣeyaṃ hyagastyakam||

भ्रूणगर्तं नलेशं च भैष्मं वैडुरमर्ककम। शारमिष्ठं सोमनाथं च दौर्गमातर्जकेश्वरम।।

bhrūṇagartaṃ naleśaṃ ca bhaiṣmaṃ vaiḍuramarkakam| śāramiṣṭhaṃ somanāthaṃ ca daurgamātarjakeśvaram||

जामदग्न्यवधाख्यानं नैःक्षत्रियकथानकम। रामह्रदं नागपुरं षआड्लिङ्गं चैव यज्ञभूः।।

jāmadagnyavadhākhyānaṃ naiḥkṣatriyakathānakam| rāmahradaṃ nāgapuraṃ ṣaāḍliṅgaṃ caiva yajñabhūḥ||

मुण्डीरादित्रिकार्कं च सतीपरिणयाह्वयम। रुद्रशीर्षं च यागेशं वालखिल्यं च गारुडम।।

muṇḍīrāditrikārkaṃ ca satīpariṇayāhvayam| rudraśīrṣaṃ ca yāgeśaṃ vālakhilyaṃ ca gāruḍam||

लक्ष्मीशापः सप्तविंशसोमप्रासादमेव च। अंबाबद्धं पाण्डुकाख्यमाग्नेयं ब्रह्मकुण्डकम।।

lakṣmīśāpaḥ saptaviṃśasomaprāsādameva ca| aṃbābaddhaṃ pāṇḍukākhyamāgneyaṃ brahmakuṇḍakam||

गोमुखं लोहयष्ट्याख्यमजापालेश्वरी तथा। शानैश्चरं राजवापी रामेशो लक्ष्मणेश्वरः।।

gomukhaṃ lohayaṣṭyākhyamajāpāleśvarī tathā| śānaiścaraṃ rājavāpī rāmeśo lakṣmaṇeśvaraḥ||

कुशेशाख्यं लवेशाख्यं लिङ्गं सर्वोत्तमोत्तमम। अष्टषष्टिसमाख्यानं दमयन्त्यास्त्रिजातकम।।

kuśeśākhyaṃ laveśākhyaṃ liṅgaṃ sarvottamottamam| aṣṭaṣaṣṭisamākhyānaṃ damayantyāstrijātakam||

ततो वै रेवती चात्र भक्तिकातीर्थसंभवः। क्षेमङ्करी च केदारं शुक्लतीर्थमुखारकम।।

tato vai revatī cātra bhaktikātīrthasaṃbhavaḥ| kṣemaṅkarī ca kedāraṃ śuklatīrthamukhārakam||

सत्यसंधेश्वराख्यानं तथा कर्णोत्पलाकथा। अटेश्वरं याज्ञवल्क्य गौर्यं गाणेशमेव च।।

satyasaṃdheśvarākhyānaṃ tathā karṇotpalākathā| aṭeśvaraṃ yājñavalkya gauryaṃ gāṇeśameva ca||

ततो वास्तुपदाख्यानमजागृहकथानकम। सौभाग्यान्धुश्च शुलेशं धर्मराजकथानकम।।

tato vāstupadākhyānamajāgṛhakathānakam| saubhāgyāndhuśca śuleśaṃ dharmarājakathānakam||

मिष्टान्नेदश्वराख्यानं गाणापत्यत्रयं ततः। जाबालिचरितं चैव मकरेशकथा ततः।।

miṣṭānnedaśvarākhyānaṃ gāṇāpatyatrayaṃ tataḥ| jābālicaritaṃ caiva makareśakathā tataḥ||

कालेश्वर्यन्धकाख्यानं कुण्डमाप्यरसं तथा। पुष्यादित्यं रौहिताश्वं नागरोत्पत्तिकीर्त्तनम।।

kāleśvaryandhakākhyānaṃ kuṇḍamāpyarasaṃ tathā| puṣyādityaṃ rauhitāśvaṃ nāgarotpattikīrttanam||

भार्गवं चरितं चैव वैश्वामैत्रं ततः परम। सारस्वतं पैप्पलादं कंसारीशं च पैण्डकम।।

bhārgavaṃ caritaṃ caiva vaiśvāmaitraṃ tataḥ param| sārasvataṃ paippalādaṃ kaṃsārīśaṃ ca paiṇḍakam||

ब्रह्मणो यज्ञचरितं सावित्र्याख्यानसंयुतम। रैवतं भार्तयज्ञाख्यं मुख्यतीर्थनिरीक्षणम।।

brahmaṇo yajñacaritaṃ sāvitryākhyānasaṃyutam| raivataṃ bhārtayajñākhyaṃ mukhyatīrthanirīkṣaṇam||

कौरवं हाटकेशाख्यं प्रभासं क्षेत्रकत्रयम। पौष्करं नैमिषं धार्ममरण्य त्रितयं स्मृतम।।

kauravaṃ hāṭakeśākhyaṃ prabhāsaṃ kṣetrakatrayam| pauṣkaraṃ naimiṣaṃ dhārmamaraṇya tritayaṃ smṛtam||

वाराणसी द्वारकाख्यावन्त्याख्येति पुरीत्रयम। बृन्दावनं खाण्डवाख्यमद्वैकाख्यं वनत्रयम।।

vārāṇasī dvārakākhyāvantyākhyeti purītrayam| bṛndāvanaṃ khāṇḍavākhyamadvaikākhyaṃ vanatrayam||

कल्पः शालस्तथा नन्दिग्रामत्रयमनुत्तमम। असिशुक्लपितृसंज्ञं तीर्थत्रयमुदाहृतम।।

kalpaḥ śālastathā nandigrāmatrayamanuttamam| asiśuklapitṛsaṃjñaṃ tīrthatrayamudāhṛtam||

र्श्यर्बुदौ रैवतश्चैव पर्वतत्रयमुत्तमम। नदीनां त्रितयं गङ्गा नर्मदा च सरस्वती।।

rśyarbudau raivataścaiva parvatatrayamuttamam| nadīnāṃ tritayaṃ gaṅgā narmadā ca sarasvatī||

सार्द्धकोटित्रयफलमेकैकं चैषु कीर्त्तितम। कूषिका शङ्खतीर्थं चामरकं बालमण्डनम।।

sārddhakoṭitrayaphalamekaikaṃ caiṣu kīrttitam| kūṣikā śaṅkhatīrthaṃ cāmarakaṃ bālamaṇḍanam||

हाटकेशक्षेत्रफलप्रदं प्रोक्तं चतुष्टयम। सांबादित्यं श्राद्धकल्पं यौधिष्ठिरमथान्धकम।।

hāṭakeśakṣetraphalapradaṃ proktaṃ catuṣṭayam| sāṃbādityaṃ śrāddhakalpaṃ yaudhiṣṭhiramathāndhakam||

जलशायि चतुर्मासमशून्यशयनव्रतम। मङ्कणेशं शिवरात्रिस्तुलापुरुषदानकम।।

jalaśāyi caturmāsamaśūnyaśayanavratam| maṅkaṇeśaṃ śivarātristulāpuruṣadānakam||

पृथ्वीदानं वानकेशं कपालमोचनेश्वरम। पापपिण्डं मासलैङ्गं युगमानादिकीर्तनम।।

pṛthvīdānaṃ vānakeśaṃ kapālamocaneśvaram| pāpapiṇḍaṃ māsalaiṅgaṃ yugamānādikīrtanam||

निंवेशशाकंभर्याख्या रुद्रैकादशकीर्तनम। दानमाहात्म्यकथनं द्वादशादित्यकीर्तनम।।

niṃveśaśākaṃbharyākhyā rudraikādaśakīrtanam| dānamāhātmyakathanaṃ dvādaśādityakīrtanam||

इत्येषनागरः खण्डः प्रभासाख्यो ऽधुनोच्यते। सोमेशो यत्र विश्वेशोरऽकस्थलं पुण्यदं महत।।

ityeṣanāgaraḥ khaṇḍaḥ prabhāsākhyo 'dhunocyate| someśo yatra viśveśor'kasthalaṃ puṇyadaṃ mahat||

सिद्धेश्वरादिकाख्यानं पृथगत्र प्रकीर्तितम। अग्नितीर्थं कपद्दर्शिं केदारेशं गतिप्रदम।।

siddheśvarādikākhyānaṃ pṛthagatra prakīrtitam| agnitīrthaṃ kapaddarśiṃ kedāreśaṃ gatipradam||

भीमभैरवचण्डीशभास्करेन्दुकुजेश्वराः। बुधेज्यभृगुसौरागुशिरवीशा हरविग्रहाः।।

bhīmabhairavacaṇḍīśabhāskarendukujeśvarāḥ| budhejyabhṛgusaurāguśiravīśā haravigrahāḥ||

सिद्धेश्वराद्याः पञ्चान्ये रुद्रास्तत्र व्यवस्तत्र व्यवस्थिताः। वरारोहा ह्यजा पाला मङ्गला ललितेश्वरी।।

siddheśvarādyāḥ pañcānye rudrāstatra vyavastatra vyavasthitāḥ| varārohā hyajā pālā maṅgalā laliteśvarī||

लक्ष्मीशो वाडवेशश्चोर्वीशः कामेस्वरस्तथा। गौरीशवरुणेशाख्यं दुर्वासेशं गणेश्वरम।।

lakṣmīśo vāḍaveśaścorvīśaḥ kāmesvarastathā| gaurīśavaruṇeśākhyaṃ durvāseśaṃ gaṇeśvaram||

कुमारेशं चण्डकल्पं शकुलीश्वरसंज्ञकम। ततः प्रोक्तो ऽथ कोटीशबालब्रह्मादिसत्कथा।।

kumāreśaṃ caṇḍakalpaṃ śakulīśvarasaṃjñakam| tataḥ prokto 'tha koṭīśabālabrahmādisatkathā||

नरकेशसंवर्त्तेशनिधीश्वरकथा ततः। बलभद्रेश्वरस्याथ गङ्गाया गणपस्य च।।

narakeśasaṃvartteśanidhīśvarakathā tataḥ| balabhadreśvarasyātha gaṅgāyā gaṇapasya ca||

जांबवत्याख्यसरितः पाण्डुकूपस्य सत्कथा। शतमेधलक्षमेधकोटिमेधकथा तथा।।

jāṃbavatyākhyasaritaḥ pāṇḍukūpasya satkathā| śatamedhalakṣamedhakoṭimedhakathā tathā||

दुर्वासार्कघटस्थानहिरण्यासंगमोत्कथा। नगरार्कस्य कृष्णस्य संकर्षणसमुद्रयोः।।

durvāsārkaghaṭasthānahiraṇyāsaṃgamotkathā| nagarārkasya kṛṣṇasya saṃkarṣaṇasamudrayoḥ||

कुमार्याः क्षेत्रपास्य ब्रह्मेशस्य कथा पृथक। पिङ्गलासंगमेशस्य शङ्करार्कघटेशयोः।।

kumāryāḥ kṣetrapāsya brahmeśasya kathā pṛthak| piṅgalāsaṃgameśasya śaṅkarārkaghaṭeśayoḥ||

ऋषितीर्थस्य नन्दार्कत्रितकूपस्य कीर्तनम। ससोपानस्य पर्णार्कन्यङ्कुमत्योः कथाद्भुता।।

ṛṣitīrthasya nandārkatritakūpasya kīrtanam| sasopānasya parṇārkanyaṅkumatyoḥ kathādbhutā||

वाराहस्वामिवृत्तान्तं छायालिङ्गाख्यगुल्फयोः। कथा कनकनन्दायाः कुतीगङ्गेशयोस्तथा।।

vārāhasvāmivṛttāntaṃ chāyāliṅgākhyagulphayoḥ| kathā kanakanandāyāḥ kutīgaṅgeśayostathā||

चमसोद्बेदविदुरत्रिलोकेशकथा ततः। मङ्कणेशत्रैपुरेशषण्डतीर्थकथास्तथा।।

camasodbedaviduratrilokeśakathā tataḥ| maṅkaṇeśatraipureśaṣaṇḍatīrthakathāstathā||

सूर्यप्राची त्रीक्षणयोरुमानातकथा तथा। भूद्धारशूलस्थलयोश्च्यवनार्केशयोस्तथा।।

sūryaprācī trīkṣaṇayorumānātakathā tathā| bhūddhāraśūlasthalayoścyavanārkeśayostathā||

अजापालेशबालार्ककुबेरस्थलजा कथा। ऋषितोया कथा पुण्या संगालेश्वरकीर्तनम।।

ajāpāleśabālārkakuberasthalajā kathā| ṛṣitoyā kathā puṇyā saṃgāleśvarakīrtanam||

नारदादित्यकथनं नारायणनिरूपणम। तप्तकुण्डस्य माहात्म्यं मूलचण्डीशवर्णनम।।

nāradādityakathanaṃ nārāyaṇanirūpaṇam| taptakuṇḍasya māhātmyaṃ mūlacaṇḍīśavarṇanam||

चतुर्वक्त्रगणाध्यक्षकलंबेश्वरयोः कथा। गोपालस्वामिव कुलस्वामिनोर्मरुतां कथा।।

caturvaktragaṇādhyakṣakalaṃbeśvarayoḥ kathā| gopālasvāmiva kulasvāminormarutāṃ kathā||

क्षेमार्केन्नतविघ्नेशजलस्वामिकथा ततः। कालमेघस्य रुक्मिण्या दुर्वासेश्वरभद्रयोः।।

kṣemārkennatavighneśajalasvāmikathā tataḥ| kālameghasya rukmiṇyā durvāseśvarabhadrayoḥ||

शङ्खावर्तमोक्षतीर्थगोष्पदाच्युतसद्मनाम। जालेश्वरस्य हुङ्कारेश्वरचण्डीशयोः कथा।।

śaṅkhāvartamokṣatīrthagoṣpadācyutasadmanām| jāleśvarasya huṅkāreśvaracaṇḍīśayoḥ kathā||

आशापुरस्थविघ्नेशकलाकुण्डकथाद्भुता। कपिलेशस्य च कथा जरद्गवशिवस्य च।।

āśāpurasthavighneśakalākuṇḍakathādbhutā| kapileśasya ca kathā jaradgavaśivasya ca||

नलकर्केटेश्वरयोर्हाटकेश्वरजा कथा। नारदेशयन्त्रभूषादुर्गकूटगणेशजा।।

nalakarkeṭeśvarayorhāṭakeśvarajā kathā| nāradeśayantrabhūṣādurgakūṭagaṇeśajā||

सुपर्णैलाख्यभैरव्योर्भल्लतीर्थभवा कथा। कीर्तनं कर्दमालस्य गुप्तसोमेश्वस्य च।।

suparṇailākhyabhairavyorbhallatīrthabhavā kathā| kīrtanaṃ kardamālasya guptasomeśvasya ca||

बहुस्वर्णेशशृङ्गेशकोटीश्वरकथा ततः। मार्कण्डेश्वरकोटीशदामोदरगृहोत्कथा।।

bahusvarṇeśaśṛṅgeśakoṭīśvarakathā tataḥ| mārkaṇḍeśvarakoṭīśadāmodaragṛhotkathā||

स्वर्णरेखा ब्रह्मकुण्डं कुन्तीभीमेश्वरौ तथा। मृगीकुण्डं च सर्वस्वं क्षेत्रे वस्त्रापथे स्मृतम।।

svarṇarekhā brahmakuṇḍaṃ kuntībhīmeśvarau tathā| mṛgīkuṇḍaṃ ca sarvasvaṃ kṣetre vastrāpathe smṛtam||

दुर्गाभिल्लेशगङ्गेशरैवतानां कथाद्भुता। ततोरऽबुदेश्वर कथा अचलेश्वरकीर्तनम।।

durgābhilleśagaṅgeśaraivatānāṃ kathādbhutā| tator'budeśvara kathā acaleśvarakīrtanam||

नागतीर्थस्य च कथा वसिष्टाश्रमवर्णनम। भद्रकर्णस्य माहात्म्यं त्रिनेत्रस्य ततः परम।।

nāgatīrthasya ca kathā vasiṣṭāśramavarṇanam| bhadrakarṇasya māhātmyaṃ trinetrasya tataḥ param||

केदारस्य च माहात्म्यं तीर्थाङ्गमनकीर्तनम। कोटीश्वररूपतीर्थहृषीकेशकथारस्ततः।।

kedārasya ca māhātmyaṃ tīrthāṅgamanakīrtanam| koṭīśvararūpatīrthahṛṣīkeśakathārastataḥ||

सिद्धेशशुक्रेश्वरयोर्मणिकर्णीशकीर्तनम। पङ्गुतीर्थयमतीर्थवाराहतीर्थवर्णनम।।

siddheśaśukreśvarayormaṇikarṇīśakīrtanam| paṅgutīrthayamatīrthavārāhatīrthavarṇanam||

चन्द्रप्रभासर्पिडोदश्रीमाताशुक्लतीर्थजम। कात्यायन्याश्च माहात्म्यं ततः पिण्डारकस्य च।।

candraprabhāsarpiḍodaśrīmātāśuklatīrthajam| kātyāyanyāśca māhātmyaṃ tataḥ piṇḍārakasya ca||

ततः कनखलस्याथ चक्रमानुषतीर्थयोः। कपिलाग्नितीर्थकथा तथा रक्तानुबन्धजा।।

tataḥ kanakhalasyātha cakramānuṣatīrthayoḥ| kapilāgnitīrthakathā tathā raktānubandhajā||

गणेशपार्थेश्वरयोर्यान्त्रायामुज्ज्वलस्य च। चण्डीस्थाननागोद्भवशिवकुण्डमहेशजा।।

gaṇeśapārtheśvarayoryāntrāyāmujjvalasya ca| caṇḍīsthānanāgodbhavaśivakuṇḍamaheśajā||

कामेश्वरस्य मार्कण्डेयोत्पत्तेश्च कथा ततः। उद्दालकेशसिद्धेशगततीथकथा पृथक।।

kāmeśvarasya mārkaṇḍeyotpatteśca kathā tataḥ| uddālakeśasiddheśagatatīthakathā pṛthak||

श्रीदेवरवातोत्पत्तिश्च व्यासगौतमतीर्थयोः। कुलसंतारमाहात्म्यं रामकोट्याह्वतीर्थयोः।।

śrīdevaravātotpattiśca vyāsagautamatīrthayoḥ| kulasaṃtāramāhātmyaṃ rāmakoṭyāhvatīrthayoḥ||

चन्द्रोद्भेदेशानशृङ्गब्रह्मस्थानोद्भवो ऽद्भुतम। त्रिपुष्कररुद्रह्रदगुहेश्वर कथा शुभा।।

candrodbhedeśānaśṛṅgabrahmasthānodbhavo 'dbhutam| tripuṣkararudrahradaguheśvara kathā śubhā||

अविमुक्तस्य माहात्म्यमुमामाहेश्वरस्य च। महौजसः प्रभावश्च जंबूतीर्थस्य वर्णनम।।

avimuktasya māhātmyamumāmāheśvarasya ca| mahaujasaḥ prabhāvaśca jaṃbūtīrthasya varṇanam||

गङ्गाधरमिश्रकयोः कथा वाथफलस्तुतिः। द्वारकायाश्च माहात्म्ये चन्द्रशर्मकथानकम।।

gaṅgādharamiśrakayoḥ kathā vāthaphalastutiḥ| dvārakāyāśca māhātmye candraśarmakathānakam||

जागराद्यर्चनाद्याख्या व्रतमेकादशीभवम। महाद्वादशिकाख्यानं प्रह्लादर्षिसमागमः।।

jāgarādyarcanādyākhyā vratamekādaśībhavam| mahādvādaśikākhyānaṃ prahlādarṣisamāgamaḥ||

दुर्वासस उपाख्यानं यात्रोपक्रमकीर्तनम। गोमत्युत्पत्तिकथनं तस्यां स्नानादिजं फलम।।

durvāsasa upākhyānaṃ yātropakramakīrtanam| gomatyutpattikathanaṃ tasyāṃ snānādijaṃ phalam||

चक्रतीर्थस्य माहात्म्यं गोमत्युदधिसंगमः। सनकादिह्रदाख्यानं नृगतीर्थकथा ततः।।

cakratīrthasya māhātmyaṃ gomatyudadhisaṃgamaḥ| sanakādihradākhyānaṃ nṛgatīrthakathā tataḥ||

गोप्रचारकथा पुण्या गोपीनां द्वारकागमः। गोपीसरः समाख्यानं ब्रह्मतीर्थादिकीर्तनम।।

gopracārakathā puṇyā gopīnāṃ dvārakāgamaḥ| gopīsaraḥ samākhyānaṃ brahmatīrthādikīrtanam||

पञ्चनद्यागमाख्यानं नानाख्यानसमन्वितम। शिवलिङ्गगदातीर्थकृष्णपूजादिकीर्तनम।।

pañcanadyāgamākhyānaṃ nānākhyānasamanvitam| śivaliṅgagadātīrthakṛṣṇapūjādikīrtanam||

त्रिविक्रमस्य मूर्ताख्या दुर्वासःकृष्णसंकथा। कुशदैत्यवधोञ्चारविशेषार्चनजं फलम।।

trivikramasya mūrtākhyā durvāsaḥkṛṣṇasaṃkathā| kuśadaityavadhoñcāraviśeṣārcanajaṃ phalam||

गोमत्यां द्वारकायां च तीर्थागमनकीर्तनम। कृष्णमन्दिरसंप्रेक्षा द्रारवत्यभिषेचनम।।

gomatyāṃ dvārakāyāṃ ca tīrthāgamanakīrtanam| kṛṣṇamandirasaṃprekṣā drāravatyabhiṣecanam||

तत्रतीर्थावासकथा द्वारकापुण्यकीर्तनम। इत्येष सप्तमः प्रोक्तः खण्डः प्राभासिको द्विजाः।।

tatratīrthāvāsakathā dvārakāpuṇyakīrtanam| ityeṣa saptamaḥ proktaḥ khaṇḍaḥ prābhāsiko dvijāḥ||

स्कान्देसर्वोत्तरकथे शिबमाहात्म्यवर्णने। लिखित्वैतत्तु यो दद्याद्धेमशूलसमन्वितम।।

skāndesarvottarakathe śibamāhātmyavarṇane| likhitvaitattu yo dadyāddhemaśūlasamanvitam||

माध्यां सत्कृत्य विप्राय स शैवे मोदते पदे।।

mādhyāṃ satkṛtya viprāya sa śaive modate pade||

शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं वामनाभिधम। त्रिविक्रमचरित्राढ्यं दशसाहस्रसंख्यकम।।

śṛṇu vatsa pravakṣyāmi purāṇaṃ vāmanābhidham| trivikramacaritrāḍhyaṃ daśasāhasrasaṃkhyakam||

कूर्मकल्पसमाख्यानं वर्गत्रयकथानम। भागद्वयसमायुक्तं वक्तृश्रोतृशुभावहम।।

kūrmakalpasamākhyānaṃ vargatrayakathānam| bhāgadvayasamāyuktaṃ vaktṛśrotṛśubhāvaham||

पुराणप्रश्नः प्रथमं ब्रह्मशीर्षच्छिदा ततः। कपालमोचनाख्यानं दक्षयज्ञविहिंसनम।।

purāṇapraśnaḥ prathamaṃ brahmaśīrṣacchidā tataḥ| kapālamocanākhyānaṃ dakṣayajñavihiṃsanam||

हरस्य कालरूपाख्या कामस्य दहनं ततः। प्रह्लादनारायणयोर्युद्धं देवासुराहवः।।

harasya kālarūpākhyā kāmasya dahanaṃ tataḥ| prahlādanārāyaṇayoryuddhaṃ devāsurāhavaḥ||

सुकेश्यर्कसमाख्यानं ततो भुवनकोशकम। ततः काम्यव्रताख्यानं श्रीदुर्गाचरितं ततः।।

sukeśyarkasamākhyānaṃ tato bhuvanakośakam| tataḥ kāmyavratākhyānaṃ śrīdurgācaritaṃ tataḥ||

तपतीचरितं पश्चात्कुरुक्षेत्रस्य वर्णनम। सत्यामाहात्म्यमतुलं पार्वतीजन्मकीर्तनम।।

tapatīcaritaṃ paścātkurukṣetrasya varṇanam| satyāmāhātmyamatulaṃ pārvatījanmakīrtanam||

तपस्तस्या विवाहश्च गौर्युपाख्यानकं ततः। ततः कौशिक्युपाख्यानं कुमारचरितं ततः।।

tapastasyā vivāhaśca gauryupākhyānakaṃ tataḥ| tataḥ kauśikyupākhyānaṃ kumāracaritaṃ tataḥ||

ततो ऽन्धकवधाख्यानंसाध्योपाख्यानकन्ततः। जाबालिचरितं पश्चादरजायाः कथाद्भुता।।

tato 'ndhakavadhākhyānaṃsādhyopākhyānakantataḥ| jābālicaritaṃ paścādarajāyāḥ kathādbhutā||

अन्धकेशरयोर्युद्धं गणत्वं चान्धकस्य च। मरुतां जन्मकथनं बलेश्च चरितं ततः।।

andhakeśarayoryuddhaṃ gaṇatvaṃ cāndhakasya ca| marutāṃ janmakathanaṃ baleśca caritaṃ tataḥ||

ततस्तु लक्ष्म्याश्चरितं त्रैविक्रममतः परम। प्रह्लादतीर्थयात्रायां प्रोच्यन्ते ऽथ कथाः शुभाः।।

tatastu lakṣmyāścaritaṃ traivikramamataḥ param| prahlādatīrthayātrāyāṃ procyante 'tha kathāḥ śubhāḥ||

ततश्च धुन्धु चरितं प्रेतोपाख्यानकं ततः। नक्षत्रपुरुषाख्यानं श्रीदामचरितं ततः।।

tataśca dhundhu caritaṃ pretopākhyānakaṃ tataḥ| nakṣatrapuruṣākhyānaṃ śrīdāmacaritaṃ tataḥ||

त्रिविक्रमचरित्रान्ते ब्रह्मप्रोक्तः स्तवोत्तमः। प्रह्लादबलिसंवादे सुतले हरिशंसनम।।

trivikramacaritrānte brahmaproktaḥ stavottamaḥ| prahlādabalisaṃvāde sutale hariśaṃsanam||

इत्येष पूर्वभागो ऽस्य पुराणस्य तवोदितः। शृण्णतो ऽस्योत्तरं भागं बहद्वामनसंज्ञकम।।

ityeṣa pūrvabhāgo 'sya purāṇasya tavoditaḥ| śṛṇṇato 'syottaraṃ bhāgaṃ bahadvāmanasaṃjñakam||

माहेश्वरी भागवती सौरी गाणेश्वरी तथा। चतस्रः संहिताश्चात्र पृथक साहस्रसंख्यया।।

māheśvarī bhāgavatī saurī gāṇeśvarī tathā| catasraḥ saṃhitāścātra pṛthak sāhasrasaṃkhyayā||

माहेश्वर्यां तु कृष्णस्य तद्भक्तानां च कीर्तनम। भागवत्यां जगन्मातुखतारकथाद्भुता।।

māheśvaryāṃ tu kṛṣṇasya tadbhaktānāṃ ca kīrtanam| bhāgavatyāṃ jaganmātukhatārakathādbhutā||

सौर्यां सूर्यस्य महिमा गदितः पापनाशनः। गाणेश्वर्यां गणेशस्य चरितं च महेशितुः।।

sauryāṃ sūryasya mahimā gaditaḥ pāpanāśanaḥ| gāṇeśvaryāṃ gaṇeśasya caritaṃ ca maheśituḥ||

इत्येतद्वामनं नाम पुराणं सुविचित्रकम। पुलस्त्येन समाख्यातं नारदाय महात्मने।।

ityetadvāmanaṃ nāma purāṇaṃ suvicitrakam| pulastyena samākhyātaṃ nāradāya mahātmane||

ततो नारदतः प्राप्तं व्यासेन सुमहात्मना। व्यासात्तु लब्धवांश्चैतत तच्छिष्यो रोमहर्षणः।।

tato nāradataḥ prāptaṃ vyāsena sumahātmanā| vyāsāttu labdhavāṃścaitat tacchiṣyo romaharṣaṇaḥ||

स चाख्यास्यति विप्रेभ्यो नैमिषीयेभ्य एव च। एवं परंपराप्राप्तं पुराणं वामनं शुभम।।

sa cākhyāsyati viprebhyo naimiṣīyebhya eva ca| evaṃ paraṃparāprāptaṃ purāṇaṃ vāmanaṃ śubham||

ये पठन्ति च शृण्वन्ति ते ऽपि यान्ति परां गतिम। लिखित्वैतत्पुराणं तु यः शरद्विषुवेरऽपयेत।।

ye paṭhanti ca śṛṇvanti te 'pi yānti parāṃ gatim| likhitvaitatpurāṇaṃ tu yaḥ śaradviṣuver'payet||

विप्राय वेदविदुषे घृतधेनुसमन्वितम। स समुद्धृत्य नरकान्नयेत्स्वर्गं पितॄन्स्वकान।।

viprāya vedaviduṣe ghṛtadhenusamanvitam| sa samuddhṛtya narakānnayetsvargaṃ pitṝnsvakān||

शृणु वत्स मरीचे त्वं पुराणं कूर्मसंज्ञकम। लक्ष्मीकल्पानुचरितं यत्र कूर्मवपुर्हरिः।।

śṛṇu vatsa marīce tvaṃ purāṇaṃ kūrmasaṃjñakam| lakṣmīkalpānucaritaṃ yatra kūrmavapurhariḥ||

धर्मार्थकाममोक्षाणां माहात्म्यं च पृथक्पृथक। इन्द्रद्युम्नप्रसंगेन प्राहर्षिभ्यो दयान्वितः।।

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ māhātmyaṃ ca pṛthakpṛthak| indradyumnaprasaṃgena prāharṣibhyo dayānvitaḥ||

तत्सप्तदशसाहस्रं सुचतुः संहितं शुभम। यत्र ब्राह्माः पुरा प्रोक्ता धर्मा नानाविधा मुने।।

tatsaptadaśasāhasraṃ sucatuḥ saṃhitaṃ śubham| yatra brāhmāḥ purā proktā dharmā nānāvidhā mune||

नाननाकथाप्रसंगेन नृणां सद्गतिदायकाः। तत्र पूर्वविभागे तु पुराणोपक्रमः पुरा।।

nānanākathāprasaṃgena nṛṇāṃ sadgatidāyakāḥ| tatra pūrvavibhāge tu purāṇopakramaḥ purā||

लक्ष्मीन्द्रद्युम्नसंवादः कूरंमर्षिगणसंकथा। वर्णाश्रमाचारकथा जगदुत्पत्तिकीर्तनम।।

lakṣmīndradyumnasaṃvādaḥ kūrṃmarṣigaṇasaṃkathā| varṇāśramācārakathā jagadutpattikīrtanam||

कालसंख्या समासेन लयान्ते स्तवनं विभोः।। ततः संक्षेपतः सर्गः शाङ्करं चरितं तथा।।

kālasaṃkhyā samāsena layānte stavanaṃ vibhoḥ|| tataḥ saṃkṣepataḥ sargaḥ śāṅkaraṃ caritaṃ tathā||

सहस्रनाम पार्वत्या योगस्य च निरूपणम। भृगुवंशसमाख्यानं ततः स्वायम्भुवस्य च।।

sahasranāma pārvatyā yogasya ca nirūpaṇam| bhṛguvaṃśasamākhyānaṃ tataḥ svāyambhuvasya ca||

देवादीनां समुत्पत्तिर्दक्षयज्ञाहतिस्ततः। दक्षसृष्टिकथा पश्चात्कश्यपान्वयकीर्तनम।।

devādīnāṃ samutpattirdakṣayajñāhatistataḥ| dakṣasṛṣṭikathā paścātkaśyapānvayakīrtanam||

आत्रेयवंशकथनं कृष्णस्यं चरितं शुभम। मार्तण्डकृष्णसंवादो व्यासपाण्डवसंकथा।।

ātreyavaṃśakathanaṃ kṛṣṇasyaṃ caritaṃ śubham| mārtaṇḍakṛṣṇasaṃvādo vyāsapāṇḍavasaṃkathā||

युगधर्मानुकथनं व्यासजैमिनिकीर्तनम। वाराणस्याश्च माहात्म्यं प्रयागस्य ततः परम।।

yugadharmānukathanaṃ vyāsajaiminikīrtanam| vārāṇasyāśca māhātmyaṃ prayāgasya tataḥ param||

त्रैलोक्यवर्णनं चैव वेदशाखानिरूपणम। उत्तरे ऽस्या विभागे तु पुरा गीतैश्वरी ततः।।

trailokyavarṇanaṃ caiva vedaśākhānirūpaṇam| uttare 'syā vibhāge tu purā gītaiśvarī tataḥ||

व्यासगीता ततः प्रोक्ता नानाधर्मप्रबोधिनी। नानाविधानां तीर्थानां माहात्म्यं च पृथक ततः।।

vyāsagītā tataḥ proktā nānādharmaprabodhinī| nānāvidhānāṃ tīrthānāṃ māhātmyaṃ ca pṛthak tataḥ||

प्रतिसर्गप्रकथनं ब्राह्मीयं संहिता स्मृता। अतः परं भागवतीसंहितार्थ निरूपणम।।

pratisargaprakathanaṃ brāhmīyaṃ saṃhitā smṛtā| ataḥ paraṃ bhāgavatīsaṃhitārtha nirūpaṇam||

कथिता यत्र वर्णानां पृथक्वृत्तिरुदाहृता। पादऽस्याः प्रथमे प्रोक्ता ब्राह्मणानां व्यवस्थितिः।।

kathitā yatra varṇānāṃ pṛthakvṛttirudāhṛtā| pāda'syāḥ prathame proktā brāhmaṇānāṃ vyavasthitiḥ||

सदा चागत्मिका वत्स भोगसौख्यविवर्द्धनी। द्वितीये क्षत्त्रियाणां तु वृत्तिः सम्यक्प्रकीर्तिता।।

sadā cāgatmikā vatsa bhogasaukhyavivarddhanī| dvitīye kṣattriyāṇāṃ tu vṛttiḥ samyakprakīrtitā||

यया त्वाश्रितया पापं विधूयेह व्रजेद्दिवम। तृतीये वैश्यजातीनां वृत्तिरुक्ता चतुर्विधा।।

yayā tvāśritayā pāpaṃ vidhūyeha vrajeddivam| tṛtīye vaiśyajātīnāṃ vṛttiruktā caturvidhā||

यया चरितया सम्यग्लभे गतिमुत्तमाम। चतुर्थे ऽस्यास्तथा पादे शूद्रवृत्तिरुदाहृता।।

yayā caritayā samyaglabhe gatimuttamām| caturthe 'syāstathā pāde śūdravṛttirudāhṛtā||

यया संतुष्यति श्रीशो नृणां श्रेयोविवर्द्धनः। पञ्चमे ऽस्यास्ततः पादे वृत्तिः संकरजोदिता।।

yayā saṃtuṣyati śrīśo nṛṇāṃ śreyovivarddhanaḥ| pañcame 'syāstataḥ pāde vṛttiḥ saṃkarajoditā||

यया चरितयाप्नोति भाविनीं गतिमुत्तमाम। इत्येषा पञ्चपद्युक्ता द्वितीया संहिता मुने।।

yayā caritayāpnoti bhāvinīṃ gatimuttamām| ityeṣā pañcapadyuktā dvitīyā saṃhitā mune||

तृतीयात्रोदिता सौरी नॄणां कार्यविधायिनी। षोढा षट्कर्मसिर्द्धि बोधयन्ती च कामिनाम।।

tṛtīyātroditā saurī nṝṇāṃ kāryavidhāyinī| ṣoḍhā ṣaṭkarmasirddhi bodhayantī ca kāminām||

चतुर्थीवैष्णवो नाम मोक्षदा परिकीर्तिता। चतुष्पदी द्विजातीनां साक्षाद्ब्रह्मस्वरूरिणी।।

caturthīvaiṣṇavo nāma mokṣadā parikīrtitā| catuṣpadī dvijātīnāṃ sākṣādbrahmasvarūriṇī||

ताः क्रमात्षट्चतुर्द्वीषुसाहस्राः परिकीर्तिताः।।

tāḥ kramātṣaṭcaturdvīṣusāhasrāḥ parikīrtitāḥ||

एतत्कूर्मपुराणं तु चतुर्वर्गफलप्रदम। पठतां शृण्वतां नॄणां सर्वोत्कृष्टगतिप्रदम।।

etatkūrmapurāṇaṃ tu caturvargaphalapradam| paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṝṇāṃ sarvotkṛṣṭagatipradam||

लिखित्वैतत्तु यो भक्त्या हेमकूर्मसमन्वितम। ब्राह्मणाया यने दद्यात्स याति परमां गतिम।।

likhitvaitattu yo bhaktyā hemakūrmasamanvitam| brāhmaṇāyā yane dadyātsa yāti paramāṃ gatim||

अथ मात्स्यं पुराणं ते प्रवक्ष्ये द्विजसत्तम। यत्रोक्तं सप्तकल्पानां वृत्तं संक्षिप्य भूतले।।

atha mātsyaṃ purāṇaṃ te pravakṣye dvijasattama| yatroktaṃ saptakalpānāṃ vṛttaṃ saṃkṣipya bhūtale||

व्यासेन वेदविदुषा नारसिंहोपवर्णने। उपक्रम्य तदुद्दिष्टं चतुर्द्दशसहस्रकम।।

vyāsena vedaviduṣā nārasiṃhopavarṇane| upakramya taduddiṣṭaṃ caturddaśasahasrakam||

मनुमत्स्यसुसंवादो ब्रह्माण्डकथनं ततः। ब्रह्मदेवासुरोत्पत्तिर्मारुतोत्पत्तिरेव च।।

manumatsyasusaṃvādo brahmāṇḍakathanaṃ tataḥ| brahmadevāsurotpattirmārutotpattireva ca||

मदनद्वादशी तद्वल्लोकपालाभिपूजनम। मन्वन्तरसमुद्देशो वैश्यराज्याभिवर्णनम।।

madanadvādaśī tadvallokapālābhipūjanam| manvantarasamuddeśo vaiśyarājyābhivarṇanam||

सूर्यवैवस्वतोत्पत्तिर्बुधसंगमनं तथा। पितृवंशानुकथनं श्रद्धाकालस्तथैव च।।

sūryavaivasvatotpattirbudhasaṃgamanaṃ tathā| pitṛvaṃśānukathanaṃ śraddhākālastathaiva ca||

पितृतीर्थप्रचारश्च सोमोत्पत्तिस्तथैव च। कीर्तनं सोमवंशस्य ययातिचरितं तथा।।

pitṛtīrthapracāraśca somotpattistathaiva ca| kīrtanaṃ somavaṃśasya yayāticaritaṃ tathā||

पितृवंशानुकथनं सृष्टवंशानुकीर्तनम। भृगुशापस्तथा विष्णोर्दशधा जन्मने क्षितौ।।

pitṛvaṃśānukathanaṃ sṛṣṭavaṃśānukīrtanam| bhṛguśāpastathā viṣṇordaśadhā janmane kṣitau||

कीर्त्तनं पूरुवंशस्य वंशो हौताशनः परम। क्रियायोगस्ततः पश्चात्पुराणपरिकीर्तनम।।

kīrttanaṃ pūruvaṃśasya vaṃśo hautāśanaḥ param| kriyāyogastataḥ paścātpurāṇaparikīrtanam||

व्रतं नक्षत्रपुरुषं मार्तण्डशयनं तथा। कृष्णाष्टमीव्रतं तद्वद्रोहिणीचन्द्रसंज्ञितम।।

vrataṃ nakṣatrapuruṣaṃ mārtaṇḍaśayanaṃ tathā| kṛṣṇāṣṭamīvrataṃ tadvadrohiṇīcandrasaṃjñitam||

तडागविधि माहात्म्यं पादपोत्सर्ग एव च। सौभाग्यशयनं तद्वदगस्त्यव्रतमेव च।।

taḍāgavidhi māhātmyaṃ pādapotsarga eva ca| saubhāgyaśayanaṃ tadvadagastyavratameva ca||

तथानन्ततृतीयाया रसकल्याणिनीव्रतम। तथैवानं दकर्याश्च व्रतं सारस्वतं पुनः।।

tathānantatṛtīyāyā rasakalyāṇinīvratam| tathaivānaṃ dakaryāśca vrataṃ sārasvataṃ punaḥ||

उपरागाभिषेकश्च सप्तमीशनं तथा। भीमाख्या द्वादशी तद्वदनङ्गशयनं तथा।।

uparāgābhiṣekaśca saptamīśanaṃ tathā| bhīmākhyā dvādaśī tadvadanaṅgaśayanaṃ tathā||

अशून्यशयनं तद्वत्तथैवाङ्गारकव्रतम। सप्तमीसप्तकं तद्वद्विशोकद्वादशीव्रतम।।

aśūnyaśayanaṃ tadvattathaivāṅgārakavratam| saptamīsaptakaṃ tadvadviśokadvādaśīvratam||

मेरुप्रदानं दशधा ग्रहशान्तिस्तथैव च। ग्रहस्वरूपकथनं तथा शिवचतुर्दशी।।

merupradānaṃ daśadhā grahaśāntistathaiva ca| grahasvarūpakathanaṃ tathā śivacaturdaśī||

तथा सर्वफलत्यागः सूर्यवारव्रतं तथा। संक्रान्तिस्नपनं तद्वद्विभूतिद्वादशीव्रतम।।

tathā sarvaphalatyāgaḥ sūryavāravrataṃ tathā| saṃkrāntisnapanaṃ tadvadvibhūtidvādaśīvratam||

षष्टीव्रतानां माहात्म्यं तथा स्नानविधिकमः। प्रयागस्य तु माहात्म्यं द्वीपलोकानुवर्णनम।।

ṣaṣṭīvratānāṃ māhātmyaṃ tathā snānavidhikamaḥ| prayāgasya tu māhātmyaṃ dvīpalokānuvarṇanam||

तथान्तरिक्षचारश्च ध्रुवमाहात्म्यमेव च। भवनानि सुरेद्राणां त्रिपुरोद्योतनं तथा।।

tathāntarikṣacāraśca dhruvamāhātmyameva ca| bhavanāni suredrāṇāṃ tripurodyotanaṃ tathā||

पितृप्रवरमाहात्म्यं मन्वन्तरविनिर्णयः। चतुर्युगस्य संभूतिर्युगधर्मनिरूपणम।।

pitṛpravaramāhātmyaṃ manvantaravinirṇayaḥ| caturyugasya saṃbhūtiryugadharmanirūpaṇam||

वज्राङ्गस्य तु संभूति स्तारकोत्पत्तिरेव च। तारकासुरमाहात्म्यं ब्रह्मदेवानुकीर्तनम।।

vajrāṅgasya tu saṃbhūti stārakotpattireva ca| tārakāsuramāhātmyaṃ brahmadevānukīrtanam||

पार्वतीसंभवस्तद्वत्तथा शिवतपोवनम। अनङ्गदेहदाहश्च रतिशोकस्तथैव च।।

pārvatīsaṃbhavastadvattathā śivatapovanam| anaṅgadehadāhaśca ratiśokastathaiva ca||

गौरीतपोवनं तद्वच्छिवेनाथ प्रसादनम। पार्वतीऋषिसंवादस्तथैरोद्वाहमङ्गलम।।

gaurītapovanaṃ tadvacchivenātha prasādanam| pārvatīṛṣisaṃvādastathairodvāhamaṅgalam||

कुमारसंभवस्तद्वत्कुमारविजयस्तथा। तारकस्य वधो घोरो नरसिंहोपवर्णनम।।

kumārasaṃbhavastadvatkumāravijayastathā| tārakasya vadho ghoro narasiṃhopavarṇanam||

पद्मोद्भवविसर्गस्तु तथैवान्धकघातनम। वाराणस्यास्तु माहात्म्यं नर्मदायास्तथैव च।।

padmodbhavavisargastu tathaivāndhakaghātanam| vārāṇasyāstu māhātmyaṃ narmadāyāstathaiva ca||

प्रवरानुक्रमस्तद्वत्पितृगाथानुकीर्तनम। तथोभयमुखीदानं दानं कृष्णाजिनस्य च।।

pravarānukramastadvatpitṛgāthānukīrtanam| tathobhayamukhīdānaṃ dānaṃ kṛṣṇājinasya ca||

ततः सावित्र्युपाख्यानं राजधर्मास्तथैव च। विविधोत्पातकथनं ग्रहणान्तस्तथैव च।।

tataḥ sāvitryupākhyānaṃ rājadharmāstathaiva ca| vividhotpātakathanaṃ grahaṇāntastathaiva ca||

यात्रानिमित्तकथनं स्वप्नमङ्गलकीर्तने। वामनस्य तु माहात्म्यं वाराहस्य ततः परम।।

yātrānimittakathanaṃ svapnamaṅgalakīrtane| vāmanasya tu māhātmyaṃ vārāhasya tataḥ param||

समुद्रमथनं तद्वत्कालकूटाभिशान्तनम। देवासुरविमर्दश्च वास्तुविद्या तथैव च।।

samudramathanaṃ tadvatkālakūṭābhiśāntanam| devāsuravimardaśca vāstuvidyā tathaiva ca||

प्रतिमालक्षणं तद्वद्देवतायतनं तथा। प्रासादलक्षणं तद्वन्मण्डपान च लक्षणम।।

pratimālakṣaṇaṃ tadvaddevatāyatanaṃ tathā| prāsādalakṣaṇaṃ tadvanmaṇḍapāna ca lakṣaṇam||

भविष्यराज्ञामुद्देशो महादानानुकीर्तनम। कल्पानुकीर्तनं तद्वत्पुराणे ऽस्मिन्प्रकीर्तितम।।

bhaviṣyarājñāmuddeśo mahādānānukīrtanam| kalpānukīrtanaṃ tadvatpurāṇe 'sminprakīrtitam||

पवित्रमेतत्कल्याणमायुः कीर्तिविवर्द्धनम। यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति भवनं हरेः।।

pavitrametatkalyāṇamāyuḥ kīrtivivarddhanam| yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi sa yāti bhavanaṃ hareḥ||

लिखित्वैतत्तु यो दद्याद्धेममत्स्यगवान्वितम। विप्रायाभ्यर्च्य विषुवे स याति परमं पदम।।

likhitvaitattu yo dadyāddhemamatsyagavānvitam| viprāyābhyarcya viṣuve sa yāti paramaṃ padam||

मरीचे शृणु वक्ष्याभि पुराणं गारुडं शुभम। गरुडायाब्रवीत्पृष्टो भगवान्गरुडासनः।।

marīce śṛṇu vakṣyābhi purāṇaṃ gāruḍaṃ śubham| garuḍāyābravītpṛṣṭo bhagavāngaruḍāsanaḥ||

एकोनविंशसाहस्रं तार्क्ष्यकल्पकथान्वितम। पुराणोपक्रमप्रश्नः सर्गः संक्षेपतस्ततः।।

ekonaviṃśasāhasraṃ tārkṣyakalpakathānvitam| purāṇopakramapraśnaḥ sargaḥ saṃkṣepatastataḥ||

सूर्यादिपूजनविधिर्दीक्षाविधिरतः परम। श्राद्धपूजा ततः पश्चान्नवव्यूहार्चनं द्विज।।

sūryādipūjanavidhirdīkṣāvidhirataḥ param| śrāddhapūjā tataḥ paścānnavavyūhārcanaṃ dvija||

पूजाविधानं च तथा वैष्णवं पञ्जरं ततः। योगाध्यायस्ततो विष्णोर्नामसाहस्रकीर्तनम।।

pūjāvidhānaṃ ca tathā vaiṣṇavaṃ pañjaraṃ tataḥ| yogādhyāyastato viṣṇornāmasāhasrakīrtanam||

ध्यानं विष्णोस्ततः सूर्यपूजा मृत्युञ्जयार्चनम। मालामन्त्रः शिवार्चाथ गणपूजा ततः परम।।

dhyānaṃ viṣṇostataḥ sūryapūjā mṛtyuñjayārcanam| mālāmantraḥ śivārcātha gaṇapūjā tataḥ param||

गोपालपूजा त्रैलोक्यमोहनश्रीधरार्चनम। विष्ण्वर्चा पञ्चतत्त्वार्चा चक्रार्चा देवपूजनम।।

gopālapūjā trailokyamohanaśrīdharārcanam| viṣṇvarcā pañcatattvārcā cakrārcā devapūjanam||

न्यासादिसंध्योपास्तिश्च दुर्गार्चाथ सुरार्चनम। पूजा माहेश्वरी चातः पवित्रारोपणार्चनम।।

nyāsādisaṃdhyopāstiśca durgārcātha surārcanam| pūjā māheśvarī cātaḥ pavitrāropaṇārcanam||

मूर्तिध्यांनवास्तुमानं प्रासादानां च लक्षणम। प्रतिष्ठा सर्वदेवानां पृथक्पूजा विधानतः।।

mūrtidhyāṃnavāstumānaṃ prāsādānāṃ ca lakṣaṇam| pratiṣṭhā sarvadevānāṃ pṛthakpūjā vidhānataḥ||

योगो ऽषटाङ्गो दानधर्माः प्रयश्चित्तविधिक्रिया। द्वीपेशनरकाख्यानं सूर्यव्यूहश्च ज्योतिषम।।

yogo 'ṣaṭāṅgo dānadharmāḥ prayaścittavidhikriyā| dvīpeśanarakākhyānaṃ sūryavyūhaśca jyotiṣam||

सामुद्रिकं स्वरज्ञानं नवरत्नपरीक्षणम। माहात्म्यमथ तीर्थानां गयामाहात्म्यमुत्तमम।।

sāmudrikaṃ svarajñānaṃ navaratnaparīkṣaṇam| māhātmyamatha tīrthānāṃ gayāmāhātmyamuttamam||

ततो मन्वन्तराख्यानं पृथक्पृथग्विभागशः। पित्राख्यानं वर्णधर्मा द्रव्यशुद्धिः समर्पणम।।

tato manvantarākhyānaṃ pṛthakpṛthagvibhāgaśaḥ| pitrākhyānaṃ varṇadharmā dravyaśuddhiḥ samarpaṇam||

श्राद्धं विनायकस्यार्चा ग्रहयज्ञस्तथआ श्रमाः। जननाख्यं प्रेतशौचं नीतिशास्त्रं व्रतोक्तयः।।

śrāddhaṃ vināyakasyārcā grahayajñastathaā śramāḥ| jananākhyaṃ pretaśaucaṃ nītiśāstraṃ vratoktayaḥ||

सूर्यवंशः सोमवंशो ऽवतारकथनं हरेः। रामायणं हरेर्वंशो भारताख्यानकं ततः।।

sūryavaṃśaḥ somavaṃśo 'vatārakathanaṃ hareḥ| rāmāyaṇaṃ harervaṃśo bhāratākhyānakaṃ tataḥ||

आयुर्वेदनिदानं प्राक चिकिकत्सा द्रव्यजा गुणाः। रोगघ्नं कवचं विष्णोर्गारुडं त्रैपुरो मनुः।।

āyurvedanidānaṃ prāk cikikatsā dravyajā guṇāḥ| rogaghnaṃ kavacaṃ viṣṇorgāruḍaṃ traipuro manuḥ||

प्रश्नचूडामणिश्चान्तो हयायुर्वेदकीर्तनम। ओषघीनाम कथनं ततो व्याकरणोहनम।।

praśnacūḍāmaṇiścānto hayāyurvedakīrtanam| oṣaghīnāma kathanaṃ tato vyākaraṇohanam||

छन्दः शास्त्रं सदाचारस्ततः स्नानविधिः स्मृतः। तर्पणं वैश्वदेवं च संध्या पार्वणकर्म च।।

chandaḥ śāstraṃ sadācārastataḥ snānavidhiḥ smṛtaḥ| tarpaṇaṃ vaiśvadevaṃ ca saṃdhyā pārvaṇakarma ca||

नित्यश्राद्धं सर्पिडाख्यं धर्मसारो ऽघनिष्कृतिः। प्रतिसंक्रम उक्ताः स्म युगधर्माः कृतेः फलम।।

nityaśrāddhaṃ sarpiḍākhyaṃ dharmasāro 'ghaniṣkṛtiḥ| pratisaṃkrama uktāḥ sma yugadharmāḥ kṛteḥ phalam||

योगशास्त्रं विष्णुभक्तिर्नमस्कृतिफलं हरेः। माहात्म्यं वैष्णवं चाथ नारसिंहस्तवोत्तमम।।

yogaśāstraṃ viṣṇubhaktirnamaskṛtiphalaṃ hareḥ| māhātmyaṃ vaiṣṇavaṃ cātha nārasiṃhastavottamam||

ज्ञानामृतं गुहुष्टकं स्तोत्रं विष्ण्वर्चनाह्वयम। वेदान्तसांख्यसिद्धान्तो ब्रह्मज्ञानं तथाल्मकम।।

jñānāmṛtaṃ guhuṣṭakaṃ stotraṃ viṣṇvarcanāhvayam| vedāntasāṃkhyasiddhānto brahmajñānaṃ tathālmakam||

गीतासारः फलोत्कीर्तिः पूर्वखण्डो ऽयमीरितः। अथास्यैवोत्तरे खण्डे प्रेतकल्पः पुरोदितः।।

gītāsāraḥ phalotkīrtiḥ pūrvakhaṇḍo 'yamīritaḥ| athāsyaivottare khaṇḍe pretakalpaḥ puroditaḥ||

यत्र तार्क्ष्येण संपृष्टो भगवानाह वाडवाः। धर्मप्रकटनं पूर्वं योगिनां गतिकारणम।।

yatra tārkṣyeṇa saṃpṛṣṭo bhagavānāha vāḍavāḥ| dharmaprakaṭanaṃ pūrvaṃ yogināṃ gatikāraṇam||

दानादिकं फलं चापि प्रोक्तमन्त्रोर्द्धदैहिकम। यमलोकस्थमार्गस्य वर्णन च तः परम।।

dānādikaṃ phalaṃ cāpi proktamantrorddhadaihikam| yamalokasthamārgasya varṇana ca taḥ param||

षोडशश्राद्धफलको वृत्तान्तश्चात्र वर्णितः। निष्कृतिर्यममार्गस्य धर्मराजस्य वैभवम।।

ṣoḍaśaśrāddhaphalako vṛttāntaścātra varṇitaḥ| niṣkṛtiryamamārgasya dharmarājasya vaibhavam||

प्रेतपीडांविनिर्द्देशः प्रेतचिह्ननिरूपणम। प्रेतानां चरिताख्यानं कारणं प्रेततां प्रति।।

pretapīḍāṃvinirddeśaḥ pretacihnanirūpaṇam| pretānāṃ caritākhyānaṃ kāraṇaṃ pretatāṃ prati||

प्रेतकृत्यविचारश्च सर्पिडीकरणोक्तयः। प्रेतत्वमोक्षणाख्यानं दानानि च विमुक्तये।।

pretakṛtyavicāraśca sarpiḍīkaraṇoktayaḥ| pretatvamokṣaṇākhyānaṃ dānāni ca vimuktaye||

आवश्यकोत्तमं दानं प्रेतसौख्यकरोहनम। शारीरकविनिर्देशो यमलोकस्य वर्णनम।।

āvaśyakottamaṃ dānaṃ pretasaukhyakarohanam| śārīrakavinirdeśo yamalokasya varṇanam||

प्रेतत्वोद्धारकथनं कर्मकृर्त्तृविनिर्णयः। मृत्योः पूर्वक्रियाख्यानं पश्चात्कर्मनिरूपणम।।

pretatvoddhārakathanaṃ karmakṛrttṛvinirṇayaḥ| mṛtyoḥ pūrvakriyākhyānaṃ paścātkarmanirūpaṇam||

मध्यषोडशकश्राद्धं स्वर्गप्राप्तिक्रियोहनम। सूतकस्याथ संख्यांनं नारायणबलिक्रिया।।

madhyaṣoḍaśakaśrāddhaṃ svargaprāptikriyohanam| sūtakasyātha saṃkhyāṃnaṃ nārāyaṇabalikriyā||

वृषोत्सर्गस्य माहात्म्यं निषिद्धपरिवर्जनम। अपमृत्युक्रियोक्तिश्च विपाकः कर्मणां नृणाम।।

vṛṣotsargasya māhātmyaṃ niṣiddhaparivarjanam| apamṛtyukriyoktiśca vipākaḥ karmaṇāṃ nṛṇām||

कृत्याकृत्यविचारश्च विष्णुध्यानविमुक्तये। स्वर्गतौ विहिताख्यानं स्वर्गसौख्यनिरूपणम।।

kṛtyākṛtyavicāraśca viṣṇudhyānavimuktaye| svargatau vihitākhyānaṃ svargasaukhyanirūpaṇam||

भूर्लोकवर्णनं चैव सप्ताधोलोकवर्णनम। पञ्चोर्द्ध्वलोककथनं ब्रह्माण्डस्थितिकीर्तनम।।

bhūrlokavarṇanaṃ caiva saptādholokavarṇanam| pañcorddhvalokakathanaṃ brahmāṇḍasthitikīrtanam||

ब्रह्माण्डानेकचरितं ब्रह्मजीवनिरूपणम। आत्यन्तिकं लयाख्यानं फलस्तुति निरूपणम।।

brahmāṇḍānekacaritaṃ brahmajīvanirūpaṇam| ātyantikaṃ layākhyānaṃ phalastuti nirūpaṇam||

इत्येतद्गारुडं नाम पुराणं भुक्तिमुक्तिदम। कीर्तितं पापशमनं पठतां शृण्वतां नृणाम।।

ityetadgāruḍaṃ nāma purāṇaṃ bhuktimuktidam| kīrtitaṃ pāpaśamanaṃ paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ nṛṇām||

लिखित्वैतत्पुराणं तु विषुवे यः प्रयच्छति। सौवर्णहंसयुग्माढ्यं विप्राय स दिवं व्रजेत।।

likhitvaitatpurāṇaṃ tu viṣuve yaḥ prayacchati| sauvarṇahaṃsayugmāḍhyaṃ viprāya sa divaṃ vrajet||

शृणु वत्स प्रवक्ष्यामि ब्रह्माण्डाख्यं पुरातनम। यच्च द्वादशसाहस्रमादिकल्पकथायुतम।।

śṛṇu vatsa pravakṣyāmi brahmāṇḍākhyaṃ purātanam| yacca dvādaśasāhasramādikalpakathāyutam||

प्रक्रियाख्यो ऽनुषङ्गाख्य उपोद्घातस्तृतीयकः। चतुर्थ उपसंहारः पादाश्चत्वार एव हि।।

prakriyākhyo 'nuṣaṅgākhya upodghātastṛtīyakaḥ| caturtha upasaṃhāraḥ pādāścatvāra eva hi||

पूर्वपादद्वयं पूर्वो भागो ऽत्र समुदाहृतः। तृतीयो मध्यमो भागश्चतुर्थस्तूत्तरो मतः।।

pūrvapādadvayaṃ pūrvo bhāgo 'tra samudāhṛtaḥ| tṛtīyo madhyamo bhāgaścaturthastūttaro mataḥ||

आदौ कृत्यसमुद्देशो नैमिषाख्यानकं ततः। हिरण्यगर्भोत्पत्तिश्च लोककल्पनमेव च।।

ādau kṛtyasamuddeśo naimiṣākhyānakaṃ tataḥ| hiraṇyagarbhotpattiśca lokakalpanameva ca||

एष वै प्रथमः पादो द्वितीयं शृणु मानद। कल्पमन्वन्तराख्यानं लोकज्ञानं ततः परम।।

eṣa vai prathamaḥ pādo dvitīyaṃ śṛṇu mānada| kalpamanvantarākhyānaṃ lokajñānaṃ tataḥ param||

मानसीसृष्टिकथनं रुद्रप्रसववर्णनम। महादेवविभूतिश्च ऋषिसर्गस्ततः परम।।

mānasīsṛṣṭikathanaṃ rudraprasavavarṇanam| mahādevavibhūtiśca ṛṣisargastataḥ param||

अग्नीनां विजयश्चाथ कालसद्भाववर्णनम। प्रियव्रतान्वयोद्देशः पृथिव्यायामविस्तरः।।

agnīnāṃ vijayaścātha kālasadbhāvavarṇanam| priyavratānvayoddeśaḥ pṛthivyāyāmavistaraḥ||

वर्णनं भारतस्यास्य ततो ऽन्येषां निरूपणम। जम्ब्वादिसप्तद्वीपाख्या ततो ऽधोलोकवर्णनम।।

varṇanaṃ bhāratasyāsya tato 'nyeṣāṃ nirūpaṇam| jambvādisaptadvīpākhyā tato 'dholokavarṇanam||

उर्द्ध्वलोकानुकथनं ग्रहचारस्ततः परम। आदित्यव्यूहकथनं देवग्रहानुकीर्तनम।।

urddhvalokānukathanaṃ grahacārastataḥ param| ādityavyūhakathanaṃ devagrahānukīrtanam||

नीलकण्ठाह्वयाख्यानं महादेवस्य वैभवम। अमावास्यानुकथनं युगतत्त्वनिरूपणम।।

nīlakaṇṭhāhvayākhyānaṃ mahādevasya vaibhavam| amāvāsyānukathanaṃ yugatattvanirūpaṇam||

यज्ञप्रवर्तनं चाथ युगयोरन्त्ययोः कृतिः। युगप्रजालक्षणं च ऋषिप्रवरवर्णनम।।

yajñapravartanaṃ cātha yugayorantyayoḥ kṛtiḥ| yugaprajālakṣaṇaṃ ca ṛṣipravaravarṇanam||

वेदानां व्यसनाख्यानं स्वायम्भुवनिरूपणम। शेषमन्वन्तराख्यानं पृथिवीदोहनं ततः।।

vedānāṃ vyasanākhyānaṃ svāyambhuvanirūpaṇam| śeṣamanvantarākhyānaṃ pṛthivīdohanaṃ tataḥ||

चाक्षुषे ऽद्यतने सर्गे द्वितीयो ऽङ्घ्रिः पुरोदले। अथोपोद्घातपादे तु सप्तर्षिपरिकीर्तनम।।

cākṣuṣe 'dyatane sarge dvitīyo 'ṅghriḥ purodale| athopodghātapāde tu saptarṣiparikīrtanam||

प्रजापत्यन्वयस्तस्माद्देवादीनां समुद्भवः। ततो जयाभिलाषश्च मरुदुत्पत्तिकीर्तनम।।

prajāpatyanvayastasmāddevādīnāṃ samudbhavaḥ| tato jayābhilāṣaśca marudutpattikīrtanam||

काश्यपेयानुकथनं ऋषिवंशनिरूपणम। पितृकल्पानुकथनं श्राद्धकल्पस्ततः परम।।

kāśyapeyānukathanaṃ ṛṣivaṃśanirūpaṇam| pitṛkalpānukathanaṃ śrāddhakalpastataḥ param||

वैवस्वतसमुत्पत्तिः सृष्टिस्तस्य ततः परम। मनुपुत्रान्वयश्चान्तो गान्धर्वस्य निरूपणम।।

vaivasvatasamutpattiḥ sṛṣṭistasya tataḥ param| manuputrānvayaścānto gāndharvasya nirūpaṇam||

इक्ष्वाकुवंशकथनं वंशो ऽत्रेः सुमहात्मनः। अमावसोरन्वयश्च रजेश्चरितमद्भुतम।।

ikṣvākuvaṃśakathanaṃ vaṃśo 'treḥ sumahātmanaḥ| amāvasoranvayaśca rajeścaritamadbhutam||

ययातिचरितं चाथ यदुवंशनिरूपणम। कार्तवीर्यस्य चरितं जामदग्न्यं ततः परम।।

yayāticaritaṃ cātha yaduvaṃśanirūpaṇam| kārtavīryasya caritaṃ jāmadagnyaṃ tataḥ param||

वृष्णिवंशानुकथनं सगरस्याथ संभवः। भार्गवस्यानुचरितं पितृकार्यवधाश्रयम।।

vṛṣṇivaṃśānukathanaṃ sagarasyātha saṃbhavaḥ| bhārgavasyānucaritaṃ pitṛkāryavadhāśrayam||

सगरस्याथ चरितं भार्गवस्य कथा पुनः। देवासुराहवकथा कृष्णाविर्भाववर्णनम।।

sagarasyātha caritaṃ bhārgavasya kathā punaḥ| devāsurāhavakathā kṛṣṇāvirbhāvavarṇanam||

इन्द्रस्य तु स्तवः पुण्यः शुक्रेण परिकीर्तितः। विष्णुमाहात्म्यकथनं बलिवंशनिरूपणम।।

indrasya tu stavaḥ puṇyaḥ śukreṇa parikīrtitaḥ| viṣṇumāhātmyakathanaṃ balivaṃśanirūpaṇam||

भविष्यराजचरितं संप्राप्ते ऽथ कलौ युगे। समुपोद्धातपादो ऽयं तृतीयो मध्यमे दले।।

bhaviṣyarājacaritaṃ saṃprāpte 'tha kalau yuge| samupoddhātapādo 'yaṃ tṛtīyo madhyame dale||

चतुर्थमुपसंहारं वक्ष्ये खण्डे तथोत्तरे। वैवस्वतान्तराख्यानं विस्तरेण यथातथाम।।

caturthamupasaṃhāraṃ vakṣye khaṇḍe tathottare| vaivasvatāntarākhyānaṃ vistareṇa yathātathām||

पूर्वमेव समुद्दिष्टं संक्षेपादिह कथ्यते। भविष्याणां मनूनां च चरितं हि ततः परम।।

pūrvameva samuddiṣṭaṃ saṃkṣepādiha kathyate| bhaviṣyāṇāṃ manūnāṃ ca caritaṃ hi tataḥ param||

कल्पप्रलयनिर्देशः कालमानं ततः परम। लोकाश्चतुर्द्दश ततः कथिताः प्राप्तलक्षणैः।।

kalpapralayanirdeśaḥ kālamānaṃ tataḥ param| lokāścaturddaśa tataḥ kathitāḥ prāptalakṣaṇaiḥ||

वर्णनं नरकाणां च विकर्माचरणैस्ततः। मनोमयपुराख्यानं लयः प्राकृतिकस्ततः।।

varṇanaṃ narakāṇāṃ ca vikarmācaraṇaistataḥ| manomayapurākhyānaṃ layaḥ prākṛtikastataḥ||

शैवस्याथ पुरस्यापि वर्णनं च ततः परम। त्रिविधा गुणसंबन्धाज्जन्तूनां कीर्तिता गतिः।।

śaivasyātha purasyāpi varṇanaṃ ca tataḥ param| trividhā guṇasaṃbandhājjantūnāṃ kīrtitā gatiḥ||

अनिर्देश्याप्रतर्क्यस्य ब्रह्मणः परमात्मनः। अन्वयव्यतिरेकाभ्यां वर्णनं हि ततः परम।।

anirdeśyāpratarkyasya brahmaṇaḥ paramātmanaḥ| anvayavyatirekābhyāṃ varṇanaṃ hi tataḥ param||

इत्येष उपसंहारपादो वृत्तः सहोत्तरः। चतुष्पादं पुराणं ते ब्रह्माण्डं समुदाहृतकम।।

ityeṣa upasaṃhārapādo vṛttaḥ sahottaraḥ| catuṣpādaṃ purāṇaṃ te brahmāṇḍaṃ samudāhṛtakam||

अष्टादशमनौपम्यं सारात्सारतरं द्विज। ब्रह्माण्डं यच्चतुर्लक्षं पुराणं येन वठ्यते।।

aṣṭādaśamanaupamyaṃ sārātsārataraṃ dvija| brahmāṇḍaṃ yaccaturlakṣaṃ purāṇaṃ yena vaṭhyate||

तदेतदस्य गदितमत्राष्टादशधा पृथक। पासशर्येण मुनिना सर्वेषामपि मानद।।

tadetadasya gaditamatrāṣṭādaśadhā pṛthak| pāsaśaryeṇa muninā sarveṣāmapi mānada||

वस्तुतस्तूपदेष्ट्राथ मुनीनां भावितात्मनाम। मत्तः श्रुत्वा पुराणानि लोकेभ्यः प्रचकाशिरे।।

vastutastūpadeṣṭrātha munīnāṃ bhāvitātmanām| mattaḥ śrutvā purāṇāni lokebhyaḥ pracakāśire||

मुनयो धर्मशीलास्ते दीनानुग्रहकारिणः। मयाचेदं पुराणं तु वसिष्टाय पुरोदितम।।

munayo dharmaśīlāste dīnānugrahakāriṇaḥ| mayācedaṃ purāṇaṃ tu vasiṣṭāya puroditam||

तेन शक्तिसुतायोक्तं जातूकर्ण्याय तेन च। व्यासो लब्ध्वा ततश्चैतत्प्रभञ्जनमुखोद्गतम।।

tena śaktisutāyoktaṃ jātūkarṇyāya tena ca| vyāso labdhvā tataścaitatprabhañjanamukhodgatam||

प्रमाणीकृत्य लोके ऽस्मिन्प्रावर्तयदनुत्तमम। य इदं कीर्तयेद्वत्स शृणोति च समाहितः।।

pramāṇīkṛtya loke 'sminprāvartayadanuttamam| ya idaṃ kīrtayedvatsa śṛṇoti ca samāhitaḥ||

स विधूयेह पापानि याति लोकमनामयम। लिखित्वैतत्पुराणं तु स्वर्णसिंहासनस्थितम।।

sa vidhūyeha pāpāni yāti lokamanāmayam| likhitvaitatpurāṇaṃ tu svarṇasiṃhāsanasthitam||

वस्त्रेणाच्छादितं यस्तु ब्राह्मणाय प्रयच्छति। स यादि ब्रह्मणो लोकं नात्र कार्या विचारणा।।

vastreṇācchāditaṃ yastu brāhmaṇāya prayacchati| sa yādi brahmaṇo lokaṃ nātra kāryā vicāraṇā||

मरीचे ऽष्टादशैतानि मया प्रोक्तानि यानि ते। पुराणानि तु संक्षेपाच्छ्रोतव्यानि च विस्तरात।।

marīce 'ṣṭādaśaitāni mayā proktāni yāni te| purāṇāni tu saṃkṣepācchrotavyāni ca vistarāt||

अष्टादश पुराणानि यः शृणोति नरोत्तमः। कथयेद्वा विधानेन नेह भूयः स जायते।।

aṣṭādaśa purāṇāni yaḥ śṛṇoti narottamaḥ| kathayedvā vidhānena neha bhūyaḥ sa jāyate||

सूत्रमेतत्पुराणानां यन्मयोक्तं तवाधुना। तन्नित्यं शीलनीयं हि पुराणफलमिच्छता।।

sūtrametatpurāṇānāṃ yanmayoktaṃ tavādhunā| tannityaṃ śīlanīyaṃ hi purāṇaphalamicchatā||

न दांभिकाय पापाय देवगुर्वनुसूयवे। देयं कदापि साधूनां द्वेषिणे न शठाय च।।

na dāṃbhikāya pāpāya devagurvanusūyave| deyaṃ kadāpi sādhūnāṃ dveṣiṇe na śaṭhāya ca||

शान्ताय शमचित्ताय शुश्रूषाभिरताय च। निर्मत्सराय शुचये देयं सद्वैष्णवाय च।।

śāntāya śamacittāya śuśrūṣābhiratāya ca| nirmatsarāya śucaye deyaṃ sadvaiṣṇavāya ca||

पुराणसूत्रमखिलं श्रुतं तव मुखाद्विभो। मरूचये यथा प्रोक्तं ब्रह्मणा परमेष्ठिना।।

purāṇasūtramakhilaṃ śrutaṃ tava mukhādvibho| marūcaye yathā proktaṃ brahmaṇā parameṣṭhinā||

अधुना तु महाभाग तिथीनां वै कथानकम। क्रमतो मह्यमाख्याहि यथा स्याद्वतनिश्चयः।।

adhunā tu mahābhāga tithīnāṃ vai kathānakam| kramato mahyamākhyāhi yathā syādvataniścayaḥ||

यस्मिन्मासे तु या पुण्या तिथिर्येन उवासिता। यद्विधानं च पूजादेस्तत्सर्वं वद सांप्रतम।।

yasminmāse tu yā puṇyā tithiryena uvāsitā| yadvidhānaṃ ca pūjādestatsarvaṃ vada sāṃpratam||

शृणु नारद वक्ष्यामि तिथीनां ते व्रतं पृथक। तिथीशानुक्रमादेव सर्वसिद्धिविधायकम।।

śṛṇu nārada vakṣyāmi tithīnāṃ te vrataṃ pṛthak| tithīśānukramādeva sarvasiddhividhāyakam||

चैत्रे मासि जगद्ब्रह्मा ससज प्रथमे ऽहनि। शुक्लपक्षे समग्रं वै तदा सूर्योदये सति।।

caitre māsi jagadbrahmā sasaja prathame 'hani| śuklapakṣe samagraṃ vai tadā sūryodaye sati||

वत्सरादौ वसंतादौ बलिराज्ये तथैव च। पूर्वविद्धैव कर्तव्या प्रतिपत्सर्वदा बुधैः।।

vatsarādau vasaṃtādau balirājye tathaiva ca| pūrvaviddhaiva kartavyā pratipatsarvadā budhaiḥ||

तत्र कार्या महाशान्तिः सर्वकल्मषनाशिनी। सर्वोत्पातप्रशमनी कलिदुष्कृतहारिणी।।

tatra kāryā mahāśāntiḥ sarvakalmaṣanāśinī| sarvotpātapraśamanī kaliduṣkṛtahāriṇī||

आयुः प्रदापुष्टिकरी धनसौभाग्यवर्द्धिनी। मङ्गल्या च पवित्रा च लोकद्वयमुखावहा।।

āyuḥ pradāpuṣṭikarī dhanasaubhāgyavarddhinī| maṅgalyā ca pavitrā ca lokadvayamukhāvahā||

तस्यामादौ तु संपूज्यो ब्रह्मा वह्निवपुर्धरः। पाद्यार्ध्यपुष्पधूपैश्च वस्त्रालङ्कारभोजनैः।।

tasyāmādau tu saṃpūjyo brahmā vahnivapurdharaḥ| pādyārdhyapuṣpadhūpaiśca vastrālaṅkārabhojanaiḥ||

होमैर्बल्युपहारैश्च तथा ब्राह्मणतर्पणैः। ततः क्रमेण देवेभ्यः पूजा कार्या पृथक्पृथक।।

homairbalyupahāraiśca tathā brāhmaṇatarpaṇaiḥ| tataḥ krameṇa devebhyaḥ pūjā kāryā pṛthakpṛthak||

कृत्वोङ्कार नमस्कारं कुशोदकतिलाक्षतैः। सवस्त्रं सहिरण्यं च ततो दद्याद्दिजातये।।

kṛtvoṅkāra namaskāraṃ kuśodakatilākṣataiḥ| savastraṃ sahiraṇyaṃ ca tato dadyāddijātaye||

दक्षिणां वेदविदुषे व्रतसंपूर्तिहेतवे। एवं पूजाविशेषेण व्रतं स्यात्सौरिसंज्ञकम।।

dakṣiṇāṃ vedaviduṣe vratasaṃpūrtihetave| evaṃ pūjāviśeṣeṇa vrataṃ syātsaurisaṃjñakam||

आरोग्यदं नृणां विप्र तस्मिन्नेव दिने मुने। विद्याव्रतमपि प्रोक्तमस्यामेव तिथौ मुने।।

ārogyadaṃ nṛṇāṃ vipra tasminneva dine mune| vidyāvratamapi proktamasyāmeva tithau mune||

तिलकं नाम च प्रोक्तं कृष्णेनाजातशत्रवे। अथ ज्येष्ठे सिते पक्षे पक्षत्यां दिवसोदये।।

tilakaṃ nāma ca proktaṃ kṛṣṇenājātaśatrave| atha jyeṣṭhe site pakṣe pakṣatyāṃ divasodaye||

देवोद्यानभवं हृद्यं करवीरं समर्चयेत। रक्ततन्तुरीधानं गन्धधूपविलेपनैः।।

devodyānabhavaṃ hṛdyaṃ karavīraṃ samarcayet| raktatanturīdhānaṃ gandhadhūpavilepanaiḥ||

प्ररूढसप्तधान्यैश्च नारगैर्बीजपूरकैः। अभ्युक्ष्याक्षततोयेन मन्त्रेणेत्थं क्षमापयेत।।

prarūḍhasaptadhānyaiśca nāragairbījapūrakaiḥ| abhyukṣyākṣatatoyena mantreṇetthaṃ kṣamāpayet||

करवीर वृषावास नमस्ते भानुवल्लभ। दंभोलिमृडदुर्गादिदेवानां सततं प्रिय।।

karavīra vṛṣāvāsa namaste bhānuvallabha| daṃbholimṛḍadurgādidevānāṃ satataṃ priya||

आकृष्णेनेति वेदोक्तमन्त्रेणेत्थं क्षमापयेत। एवं भक्त्या समभ्यच्य दत्त्वा विप्राय दक्षिणाम।।

ākṛṣṇeneti vedoktamantreṇetthaṃ kṣamāpayet| evaṃ bhaktyā samabhyacya dattvā viprāya dakṣiṇām||

प्रदक्षिणं ततः कुर्यात्पश्चात्स्वभवनं व्रजेत। नभः शुक्ले प्रतिपदि लक्ष्मीबुद्धिप्रदायकम।।

pradakṣiṇaṃ tataḥ kuryātpaścātsvabhavanaṃ vrajet| nabhaḥ śukle pratipadi lakṣmībuddhipradāyakam||

धर्मार्थकाममोक्षाणां निदानं परमं व्रतम। सोमवारं समारभ्य सार्धमासत्रयं द्विज।।

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ nidānaṃ paramaṃ vratam| somavāraṃ samārabhya sārdhamāsatrayaṃ dvija||

कार्तिकासितभूतायामुपोष्यं व्रततत्परः। पूर्णायां शिवमभ्यर्च्य सुवण वंशसंयुतम।।

kārtikāsitabhūtāyāmupoṣyaṃ vratatatparaḥ| pūrṇāyāṃ śivamabhyarcya suvaṇa vaṃśasaṃyutam||

वायनं सुमहत्पुण्यं देवताप्रीतिवर्धकम। दद्याद्विप्राय संकल्प्य धनवृद्ध्यै मुनीश्वर।।

vāyanaṃ sumahatpuṇyaṃ devatāprītivardhakam| dadyādviprāya saṃkalpya dhanavṛddhyai munīśvara||

भाद्रशुक्लप्रतिपदि व्रतं नाम्ना महत्तमम। व्रतं मौनाह्वयं केचित्प्राहुरत्र शिवोरऽच्यते।।

bhādraśuklapratipadi vrataṃ nāmnā mahattamam| vrataṃ maunāhvayaṃ kecitprāhuratra śivor'cyate||

नैवेद्यं तु पचेन्मौनी षोडशत्रिगुणानि च। फलानि पिष्टपक्वानि दद्याद्विप्राय षोडश।।

naivedyaṃ tu pacenmaunī ṣoḍaśatriguṇāni ca| phalāni piṣṭapakvāni dadyādviprāya ṣoḍaśa||

देवाय षोडशान्यानि भुज्यन्ते षोडशात्मना। सौवर्णं शिवमभ्यर्च्य कुम्भोपरि विधानवित।।

devāya ṣoḍaśānyāni bhujyante ṣoḍaśātmanā| sauvarṇaṃ śivamabhyarcya kumbhopari vidhānavit||

तत्सर्वं धेनुसहितमाचार्य्याय प्रदापयेत। इदं कृत्वा व्रतं विप्र देव देवस्य शूलिनः।।

tatsarvaṃ dhenusahitamācāryyāya pradāpayet| idaṃ kṛtvā vrataṃ vipra deva devasya śūlinaḥ||

चतुर्दशाब्दं देहान्तं भुक्तभोगः शिवं व्रजेत। आश्विने सितपक्षत्यां कत्वाशोकव्रतं नरः।।

caturdaśābdaṃ dehāntaṃ bhuktabhogaḥ śivaṃ vrajet| āśvine sitapakṣatyāṃ katvāśokavrataṃ naraḥ||

अशोको जायते विप्रधनधान्यसमन्वितः। अशोकपूजनं तत्र कार्यं नियमतत्परैः।।

aśoko jāyate vipradhanadhānyasamanvitaḥ| aśokapūjanaṃ tatra kāryaṃ niyamatatparaiḥ||

व्रतान्ते द्वादशे वर्षे मूर्तिं चाशोकशाखिनः। समर्प्य गुरवे भक्त्या शिवलोके महीयते।।

vratānte dvādaśe varṣe mūrtiṃ cāśokaśākhinaḥ| samarpya gurave bhaktyā śivaloke mahīyate||

अस्यामेव प्रतिपदि नवरात्रं समारभेत। पूर्वाह्ने पूजयेद्देवीं घटस्थापनपूर्वकम।।

asyāmeva pratipadi navarātraṃ samārabhet| pūrvāhne pūjayeddevīṃ ghaṭasthāpanapūrvakam||

अङ्कुरारोपणं कृत्वा यवैर्गोधूममिश्रितैः। ततः प्रतिदिनं कुर्यादेकभुक्तमयाचितम।।

aṅkurāropaṇaṃ kṛtvā yavairgodhūmamiśritaiḥ| tataḥ pratidinaṃ kuryādekabhuktamayācitam||

उपवासं यथाशक्ति पूजापाठजपादिकम। मार्कंण्डेय पुराणोक्तं चरितत्रितयं द्विज।।

upavāsaṃ yathāśakti pūjāpāṭhajapādikam| mārkaṃṇḍeya purāṇoktaṃ caritatritayaṃ dvija||

पठनीयं नवदिनं भुक्तिमुक्ती अभीप्सता। कुमारीपूजनं तत्र प्रशस्तं भोजनादिभिः।।

paṭhanīyaṃ navadinaṃ bhuktimuktī abhīpsatā| kumārīpūjanaṃ tatra praśastaṃ bhojanādibhiḥ||

इत्थं कृत्वा व्रतं विप्र सर्वसिद्ध्यालयो नरः। जायते भुवि दुर्गायाः प्रसादान्नात्र संशयः।।

itthaṃ kṛtvā vrataṃ vipra sarvasiddhyālayo naraḥ| jāyate bhuvi durgāyāḥ prasādānnātra saṃśayaḥ||

अथोर्जसितपक्षत्यां नवरात्रोदितं चरेत। विशेषादन्नकूटाख्यं विष्णुप्रीतिविवर्धनम।।

athorjasitapakṣatyāṃ navarātroditaṃ caret| viśeṣādannakūṭākhyaṃ viṣṇuprītivivardhanam||

सर्वपाकैः सर्ददोहैः सर्वैः सर्वार्थसिद्धये। कर्तव्यमन्नकूटं तु गोवर्द्धनसमर्चने।।

sarvapākaiḥ sardadohaiḥ sarvaiḥ sarvārthasiddhaye| kartavyamannakūṭaṃ tu govarddhanasamarcane||

सायं गोभिः सह श्रीमद्गोवर्द्धनधराधरम। समर्च्य दक्षिणीकृत्य भुक्तिमुक्ती समाप्नुयात।।

sāyaṃ gobhiḥ saha śrīmadgovarddhanadharādharam| samarcya dakṣiṇīkṛtya bhuktimuktī samāpnuyāt||

अथ मार्गसिताद्यायां धनव्रतमनुत्तमम। नक्तं विष्ण्वर्चनं होमैः सौवर्णीं हुतभुक्तनुम।।

atha mārgasitādyāyāṃ dhanavratamanuttamam| naktaṃ viṣṇvarcanaṃ homaiḥ sauvarṇīṃ hutabhuktanum||

रक्तवस्त्रयुगाच्छन्नां द्विजाय प्रतिपादयेत। एवं कृत्वा धनैर्धान्यैः समृद्धो जायते भुवि।।

raktavastrayugācchannāṃ dvijāya pratipādayet| evaṃ kṛtvā dhanairdhānyaiḥ samṛddho jāyate bhuvi||

वह्निना दग्धपापस्तु विष्णुलोके महीयते। पौषशुक्लप्रतिपदि भानुमभ्यर्च्य भक्तितः।।

vahninā dagdhapāpastu viṣṇuloke mahīyate| pauṣaśuklapratipadi bhānumabhyarcya bhaktitaḥ||

एकभक्तव्रतो मर्त्यो भानुलोकमवाप्नुयात। माघशुक्लाद्यदिवसे वह्निं साक्षान्महेश्वरम।।

ekabhaktavrato martyo bhānulokamavāpnuyāt| māghaśuklādyadivase vahniṃ sākṣānmaheśvaram||

समभ्यच्य विधानेन समृद्धो जायते भुवि। अथ फआल्गुनशुक्लादौ देवदेवं दिगंबरम।।

samabhyacya vidhānena samṛddho jāyate bhuvi| atha phaālgunaśuklādau devadevaṃ digaṃbaram||

धूलिधूसरसर्वाङ्गं जलैरुक्षेत्समन्ततः। कर्मणा लौकिकेनापि संतुष्टो हि महेश्वरः।।

dhūlidhūsarasarvāṅgaṃ jalairukṣetsamantataḥ| karmaṇā laukikenāpi saṃtuṣṭo hi maheśvaraḥ||

स्वसायुज्यं प्रदिशति भक्त्या सम्यक्समर्चितः। वैशाखे तु सिताद्यायां विष्णुं विश्वविहारिणम।।

svasāyujyaṃ pradiśati bhaktyā samyaksamarcitaḥ| vaiśākhe tu sitādyāyāṃ viṣṇuṃ viśvavihāriṇam||

समभ्यर्च्य विधानेन विप्रान्संभोजयेद्वती। एवं शुचिसिताद्यायां ब्रह्माणं जगतां गुरुम।।

samabhyarcya vidhānena viprānsaṃbhojayedvatī| evaṃ śucisitādyāyāṃ brahmāṇaṃ jagatāṃ gurum||

विष्णुना सहितो ब्रह्मा सर्वलोकेश्वरेश्वरः। स्वसायुज्यं प्रदिशति सर्वसिद्धिमवाप्नुयात।।

viṣṇunā sahito brahmā sarvalokeśvareśvaraḥ| svasāyujyaṃ pradiśati sarvasiddhimavāpnuyāt||

आसु द्वादशमासानां प्रतिपत्सु द्विजोत्तम। व्रतानि तुभ्यं प्रोक्तानि भुक्तिमुक्तिप्रदानि च।।

āsu dvādaśamāsānāṃ pratipatsu dvijottama| vratāni tubhyaṃ proktāni bhuktimuktipradāni ca||

व्रतेष्वेतेषु सर्वेषु ब्रह्मचर्यं विधीयते। भोजने तु हविष्यान्नं सामान्यत उदाहृतम।।

vrateṣveteṣu sarveṣu brahmacaryaṃ vidhīyate| bhojane tu haviṣyānnaṃ sāmānyata udāhṛtam||

शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि द्वितीयाया व्रतानि ते। यानि कृत्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोके महीयते।।

śṛṇu vipra pravakṣyāmi dvitīyāyā vratāni te| yāni kṛtvā naro bhaktyā brahmaloke mahīyate||

चैत्रशुक्लद्वितीयायां ब्रह्मणं च सशक्तिकम। हविष्यान्नेन गन्धाद्यैः स्तोष्य सर्वक्रतूद्भवम।।

caitraśukladvitīyāyāṃ brahmaṇaṃ ca saśaktikam| haviṣyānnena gandhādyaiḥ stoṣya sarvakratūdbhavam||

फलं लब्ध्वाखिलान्कामानन्ते ब्रह्मपदं लभेत। अस्मिन्नेव दिने विप्र बालेन्दुमुदितं परे।।

phalaṃ labdhvākhilānkāmānante brahmapadaṃ labhet| asminneva dine vipra bālendumuditaṃ pare||

समभ्यर्च्य निशारंभे भुक्तिमुक्तिफलं भवेत। अथ वास्मिन्दिने भक्त्या दस्रावभ्यर्च्य यत्नतः।।

samabhyarcya niśāraṃbhe bhuktimuktiphalaṃ bhavet| atha vāsmindine bhaktyā dasrāvabhyarcya yatnataḥ||

सुवर्णरजते नेत्रे प्रदद्याच्च द्विजातये। पूर्णयात्राव्रते ह्यस्मिन्दध्ना वापि घृतेन च।।

suvarṇarajate netre pradadyācca dvijātaye| pūrṇayātrāvrate hyasmindadhnā vāpi ghṛtena ca||

नेत्रव्रतं द्वादश वत्सरान्वै कृत्या भवेद्भूमिपतिर्द्विजेन्द्र। सुरूपरूपो ऽरिगणप्रतापी धर्माभिरामो नृपवर्गमुख्यः।।

netravrataṃ dvādaśa vatsarānvai kṛtyā bhavedbhūmipatirdvijendra| surūparūpo 'rigaṇapratāpī dharmābhirāmo nṛpavargamukhyaḥ||

राधशुक्लद्वितीयायां ब्रह्मणं विष्णुरूपिणम। समर्च्य सप्तधान्यान्याढ्यकुंभोपरि विधानतः।।

rādhaśukladvitīyāyāṃ brahmaṇaṃ viṣṇurūpiṇam| samarcya saptadhānyānyāḍhyakuṃbhopari vidhānataḥ||

विष्णुलोकमवाप्नोति भुक्त्वा भोगान्मनोरमान। ज्येष्ठशुक्लद्वितीयायां भास्करं भुवनाधिपम।।

viṣṇulokamavāpnoti bhuktvā bhogānmanoramān| jyeṣṭhaśukladvitīyāyāṃ bhāskaraṃ bhuvanādhipam||

चतुवक्त्रस्वरूपं च समभ्यर्च्य विधानतः। भोजयित्वा द्विजान भक्त्या भास्करं लोकमाप्नुयात।।

catuvaktrasvarūpaṃ ca samabhyarcya vidhānataḥ| bhojayitvā dvijān bhaktyā bhāskaraṃ lokamāpnuyāt||

आषाढस्य सिते पक्षे द्वितीया पुण्यसंयुता। तस्यां रथं समारोप्य रामं सह सुभद्रया।।

āṣāḍhasya site pakṣe dvitīyā puṇyasaṃyutā| tasyāṃ rathaṃ samāropya rāmaṃ saha subhadrayā||

द्विजादिभिर्व्रती सार्धं परिक्रम्य पुरादिकम। जलाशयान्तिकं गत्वा कारयेच्च महोत्सवम।।

dvijādibhirvratī sārdhaṃ parikramya purādikam| jalāśayāntikaṃ gatvā kārayecca mahotsavam||

तदन्ते देवभवने निवेश्य च यथाविधि। ब्राह्मणान्भोजयेच्चैव व्रतस्यास्य प्रपूर्तये।।

tadante devabhavane niveśya ca yathāvidhi| brāhmaṇānbhojayeccaiva vratasyāsya prapūrtaye||

नभः शुक्लद्वितीयायां विश्वकर्मा प्रजापतिः। स्वपितीति तिथिः पुण्या ह्यशोकशयनाह्वया।।

nabhaḥ śukladvitīyāyāṃ viśvakarmā prajāpatiḥ| svapitīti tithiḥ puṇyā hyaśokaśayanāhvayā||

सशक्तिक तु शय्यास्थं पूजयित्वा चतुर्मुखम। इममुच्चारयेन्मन्त्रं प्रणम्य जगतां पतिम।।

saśaktika tu śayyāsthaṃ pūjayitvā caturmukham| imamuccārayenmantraṃ praṇamya jagatāṃ patim||

श्रीवत्सधारिञ्छ्रीकान्त श्रीवास श्रीपते प्रभो। गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामद।।

śrīvatsadhāriñchrīkānta śrīvāsa śrīpate prabho| gārhasthyaṃ mā praṇāśaṃ me yātu dharmārthakāmada||

चन्द्रार्द्धदानमत्रोक्तं सर्वसिद्धिविधायकम। भाद्रशुक्लद्वितीयायां शक्ररूपं जगद्विधिम।।

candrārddhadānamatroktaṃ sarvasiddhividhāyakam| bhādraśukladvitīyāyāṃ śakrarūpaṃ jagadvidhim||

पूजयित्वा विधानेनन सर्वक्रतुफलं लभेत। आश्विने मासि वै पुण्या द्वितीया शुक्लपक्षगा।।

pūjayitvā vidhānenana sarvakratuphalaṃ labhet| āśvine māsi vai puṇyā dvitīyā śuklapakṣagā||

दानं प्रदत्तमेतस्यामनन्तफलमुच्यते। ऊर्ज्जशुक्लद्वितीयायां यमो यमुनया पुरा।।

dānaṃ pradattametasyāmanantaphalamucyate| ūrjjaśukladvitīyāyāṃ yamo yamunayā purā||

भोजितः स्वगृहे तेन द्वितीयैषा यमाह्वया। पुष्टिप्रवर्द्धनं चात्र भगिन्या भोजनं गृहे।।

bhojitaḥ svagṛhe tena dvitīyaiṣā yamāhvayā| puṣṭipravarddhanaṃ cātra bhaginyā bhojanaṃ gṛhe||

वस्त्रालङ्कारपूर्वं तु तस्मै देयमतः परम।।

vastrālaṅkārapūrvaṃ tu tasmai deyamataḥ param||

यस्यां तिथौ यमुनया यमराजदेवः संभोजितो निजकरात्स्वसृसौहृदेन। तस्यां स्वसुः करतलादिह यो भुनक्ति प्राप्नोति रत्नधनधान्यमनुत्तमं सः।।

yasyāṃ tithau yamunayā yamarājadevaḥ saṃbhojito nijakarātsvasṛsauhṛdena| tasyāṃ svasuḥ karatalādiha yo bhunakti prāpnoti ratnadhanadhānyamanuttamaṃ saḥ||

मार्गशुक्लद्वितीयायां श्राद्धेन पितृपूजनम। आरोग्यं लभते चापि पुत्रपौत्रसमन्वयः।।

mārgaśukladvitīyāyāṃ śrāddhena pitṛpūjanam| ārogyaṃ labhate cāpi putrapautrasamanvayaḥ||

पौषशुक्लद्वितीयायां गोशृङ्गोदकमार्जनम। सर्वकामप्रदं नॄणामास्ते बालेन्दुदर्शनम।।

pauṣaśukladvitīyāyāṃ gośṛṅgodakamārjanam| sarvakāmapradaṃ nṝṇāmāste bālendudarśanam||

योरऽघ्यदानेन बालेन्दुं हविष्याशी जितेन्द्रियः। पूजयेत्साज्यसुमनेधर्मकामार्थसिद्धये।।

yor'ghyadānena bālenduṃ haviṣyāśī jitendriyaḥ| pūjayetsājyasumanedharmakāmārthasiddhaye||

माघशुक्लद्वितीयायां भानुरूपं प्रजापतिम। समभ्यर्च्य यथान्यायं पूजयेद्रक्तपुष्पकैः।।

māghaśukladvitīyāyāṃ bhānurūpaṃ prajāpatim| samabhyarcya yathānyāyaṃ pūjayedraktapuṣpakaiḥ||

रक्तैर्गंवैस्तथा स्वर्णमूर्तिं निर्माय शक्तितः। ततः पूर्णं ताम्रपात्रं गाघृमैर्वापितण्डुलैः।।

raktairgaṃvaistathā svarṇamūrtiṃ nirmāya śaktitaḥ| tataḥ pūrṇaṃ tāmrapātraṃ gāghṛmairvāpitaṇḍulaiḥ||

समर्प्य देवे भक्त्यैव स मूर्तिं प्रददेद्द्विजे। एवं कृते व्रते विप्र साक्षात्सूर्य इवोदितः।।

samarpya deve bhaktyaiva sa mūrtiṃ pradadeddvije| evaṃ kṛte vrate vipra sākṣātsūrya ivoditaḥ||

दुरासदो दुराधर्षो जायते भुविमानवः। इह कामान्वराम्भुक्त्वा यात्यन्ते ब्रह्मणः पदम।।

durāsado durādharṣo jāyate bhuvimānavaḥ| iha kāmānvarāmbhuktvā yātyante brahmaṇaḥ padam||

सर्वदेवस्तुतो ऽभीक्ष्णं विमानवरमास्थितः। अथ फआल्गुनशुक्लाया द्वितीयायां द्विजोत्तमः।।

sarvadevastuto 'bhīkṣṇaṃ vimānavaramāsthitaḥ| atha phaālgunaśuklāyā dvitīyāyāṃ dvijottamaḥ||

पुष्पैः शिवं समभ्यर्च्य सुश्वेतैश्च सुगन्धिभः। पुष्पैर्वितानकं कृत्वा पुष्पालङ्करणैः शुभैः।।

puṣpaiḥ śivaṃ samabhyarcya suśvetaiśca sugandhibhaḥ| puṣpairvitānakaṃ kṛtvā puṣpālaṅkaraṇaiḥ śubhaiḥ||

नैवेद्यैर्विविधैर्धूपैर्दीपर्नीराजनादिभिः। प्रसाद्य प्रणमेच्चैव साष्टाङ्गं पतितो भुवि।।

naivedyairvividhairdhūpairdīparnīrājanādibhiḥ| prasādya praṇameccaiva sāṣṭāṅgaṃ patito bhuvi||

एवमभ्यर्च्य देवेशं मर्त्यो व्याधिविवर्जितः। धनधान्यसमायुक्तो जीवेद्विर्षशतं ध्रुवम।।

evamabhyarcya deveśaṃ martyo vyādhivivarjitaḥ| dhanadhānyasamāyukto jīvedvirṣaśataṃ dhruvam||

यद्विधानं द्वितीयासु शुक्लपक्षगतासु वा। प्रोक्तं तदेव कृष्णासु कर्त्तव्यं विधिकोविदैः।।

yadvidhānaṃ dvitīyāsu śuklapakṣagatāsu vā| proktaṃ tadeva kṛṣṇāsu karttavyaṃ vidhikovidaiḥ||

वह्निरेव पृथङ्माःसु नानारूपवपुर्द्धरः। पूज्यते हि द्वितीयासु ब्रह्मचर्य्यादि पूर्ववत।।

vahnireva pṛthaṅmāḥsu nānārūpavapurddharaḥ| pūjyate hi dvitīyāsu brahmacaryyādi pūrvavat||

शृणु नारद वक्ष्यामि तृतीयाया व्रतानि ते। यानि सम्यग्विधायाशु नारी सौभाग्यमाप्नुयात।।

śṛṇu nārada vakṣyāmi tṛtīyāyā vratāni te| yāni samyagvidhāyāśu nārī saubhāgyamāpnuyāt||

चैत्रशुक्लतृतीयायां गौरीं कृत्वा सभर्तृकाम। सौवर्णा राजतीं वापि ताम्नीं वा मृण्ययीं द्विज।।

caitraśuklatṛtīyāyāṃ gaurīṃ kṛtvā sabhartṛkām| sauvarṇā rājatīṃ vāpi tāmnīṃ vā mṛṇyayīṃ dvija||

अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैर्वस्त्रैराभरणैः शुभैः। दूर्वाकाण्डैश्च विधिवत्सोपवासा तु कन्यका।।

abhyarcya gandhapuṣpādyairvastrairābharaṇaiḥ śubhaiḥ| dūrvākāṇḍaiśca vidhivatsopavāsā tu kanyakā||

वरार्थिनी च सौभाग्यपुत्रभर्त्रर्थिनी तथा। द्विजभार्या भर्तृमतीः कन्यकां वा सुलक्षणाः।।

varārthinī ca saubhāgyaputrabhartrarthinī tathā| dvijabhāryā bhartṛmatīḥ kanyakāṃ vā sulakṣaṇāḥ||

सिंदूराञ्जनवस्त्राद्यैः प्रतोष्य प्रीतमानसा। रात्रौ जागरणं कुर्याद्व्रतसंपूर्तिकाम्यया।।

siṃdūrāñjanavastrādyaiḥ pratoṣya prītamānasā| rātrau jāgaraṇaṃ kuryādvratasaṃpūrtikāmyayā||

ततस्तां प्रतिमां विप्र गुरवे प्रतिपादयेत। धातुजां मृन्मयीं वा तु निक्षिपेच्च जलाशये।।

tatastāṃ pratimāṃ vipra gurave pratipādayet| dhātujāṃ mṛnmayīṃ vā tu nikṣipecca jalāśaye||

एवं द्वादशवर्षाणि कृत्वा गौरीव्रतं शुभम। धेनुद्वादशसंकल्पं दद्यादुत्सर्गसिद्धये।।

evaṃ dvādaśavarṣāṇi kṛtvā gaurīvrataṃ śubham| dhenudvādaśasaṃkalpaṃ dadyādutsargasiddhaye||

किमत्र बहुनोक्तेन गौरी सौभाग्यदायिनी। स्त्रीणां यथा तथा नान्या विद्यते भुवनत्रये।।

kimatra bahunoktena gaurī saubhāgyadāyinī| strīṇāṃ yathā tathā nānyā vidyate bhuvanatraye||

धनं पुत्रान्पतिं विद्यामाज्ञासिद्धिं यशः सुखम। लभते सर्वमेवेष्टं गौरीमभ्यर्च्य भक्तितः।।

dhanaṃ putrānpatiṃ vidyāmājñāsiddhiṃ yaśaḥ sukham| labhate sarvameveṣṭaṃ gaurīmabhyarcya bhaktitaḥ||

राधशुक्लतृतीया या साक्षया परिकीर्तिता। तिथिस्त्रोतायुगाद्या सा कृतस्याक्षयकारिणी।।

rādhaśuklatṛtīyā yā sākṣayā parikīrtitā| tithistrotāyugādyā sā kṛtasyākṣayakāriṇī||

द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगादी कवयो विदुः। शुक्ले पूर्वाह्निके ग्राह्ये कृष्णे चैव तपस्तथ।।

dve śukle dve tathā kṛṣṇe yugādī kavayo viduḥ| śukle pūrvāhnike grāhye kṛṣṇe caiva tapastatha||

द्वापरं हि कलिर्भाद्रे प्रवृत्तानि युगानि वै। तत्र राधतृतीयायां श्रीसमेतं जगद्गुरुम।।

dvāparaṃ hi kalirbhādre pravṛttāni yugāni vai| tatra rādhatṛtīyāyāṃ śrīsametaṃ jagadgurum||

नारायणं समभ्यर्चेत्पुष्पधूपविलेपनैः। यद्वा गङ्गांभसि स्नातो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः।।

nārāyaṇaṃ samabhyarcetpuṣpadhūpavilepanaiḥ| yadvā gaṅgāṃbhasi snāto mucyate sarvakilbiṣaiḥ||

अक्षत्नैः पूजयेद्विष्णुं स्नायादप्यक्षतैर्नरः। सक्तून्संभोजयेद्विप्रान्स्वयमभ्यवहरेच्च तान।।

akṣatnaiḥ pūjayedviṣṇuṃ snāyādapyakṣatairnaraḥ| saktūnsaṃbhojayedviprānsvayamabhyavaharecca tān||

एवं कृतविधिर्विप्र नरो विष्णुपरायणः। विष्णुलोकमवाप्नोति सर्वदेवनमस्कृतः।।

evaṃ kṛtavidhirvipra naro viṣṇuparāyaṇaḥ| viṣṇulokamavāpnoti sarvadevanamaskṛtaḥ||

अथ ज्येष्ठतृतीया तु शुक्ला रंभेति नामतः। तस्यां सभार्यं विधिवत्पूजयेद्वाह्मणोत्तमम।।

atha jyeṣṭhatṛtīyā tu śuklā raṃbheti nāmataḥ| tasyāṃ sabhāryaṃ vidhivatpūjayedvāhmaṇottamam||

गन्धपुष्पांशुकाद्यैस्तु नारी सौभाग्यकाम्यया। रंभाव्रतमिदं विप्र विधिवत्समुपाश्रितम।।

gandhapuṣpāṃśukādyaistu nārī saubhāgyakāmyayā| raṃbhāvratamidaṃ vipra vidhivatsamupāśritam||

ददाति वित्तं पुत्रांश्च मतिं धर्मे शुभावहाम। अथाषाढतृतीयायां शुक्लायां शुक्लवाससा।।

dadāti vittaṃ putrāṃśca matiṃ dharme śubhāvahām| athāṣāḍhatṛtīyāyāṃ śuklāyāṃ śuklavāsasā||

केशवं तु सलक्ष्मीकं सस्त्रीके तु द्विजेरऽचयेत। भोजनैः सुरभीदानैर्वस्त्रैश्चापि विभूषणैः।।

keśavaṃ tu salakṣmīkaṃ sastrīke tu dvijer'cayet| bhojanaiḥ surabhīdānairvastraiścāpi vibhūṣaṇaiḥ||

प्रियेर्वाक्यैर्भृशं प्रीता नारी सौभाग्यवाञ्छया। समुपास्य व्रतं चैतद्धनधान्यसमन्विता।।

priyervākyairbhṛśaṃ prītā nārī saubhāgyavāñchayā| samupāsya vrataṃ caitaddhanadhānyasamanvitā||

देवदेवप्रसादेन विष्णुलोकमवाप्नुयात। नभः शुक्लतृतीयायां स्वर्णगौरीव्रतं चरेत।।

devadevaprasādena viṣṇulokamavāpnuyāt| nabhaḥ śuklatṛtīyāyāṃ svarṇagaurīvrataṃ caret||

उपचारैः षोडशभिर्भवानीमभिपूजयेत। पुत्रान्देहि धनं देहि सौभाग्यं देहि सुव्रते।।

upacāraiḥ ṣoḍaśabhirbhavānīmabhipūjayet| putrāndehi dhanaṃ dehi saubhāgyaṃ dehi suvrate||

अन्यांश्च सर्वकामान्मे देहि देहि नमो ऽस्तु ते। एवं संप्रार्थ्य देवेशीं भवानीं भवसंयुताम।।

anyāṃśca sarvakāmānme dehi dehi namo 'stu te| evaṃ saṃprārthya deveśīṃ bhavānīṃ bhavasaṃyutām||

व्रतसंपूर्तिकामा तु वायनं दापयेत्तथा। एवं षोडशवर्षाणि कृत्वा नारी व्रतं शुभम।।

vratasaṃpūrtikāmā tu vāyanaṃ dāpayettathā| evaṃ ṣoḍaśavarṣāṇi kṛtvā nārī vrataṃ śubham||

उद्यापनं चरेद्भक्त्या वित्तशाठ्यविवर्जिता। मण्डपे मण्डले शुद्धे गणेशादिसुरार्चनम।।

udyāpanaṃ caredbhaktyā vittaśāṭhyavivarjitā| maṇḍape maṇḍale śuddhe gaṇeśādisurārcanam||

कृत्वा ताम्रमयं पात्रं कलशोपरिविन्यसेत। सौवर्णीं प्रतिमां तत्र भवान्याः प्रतिपूजयेत।।

kṛtvā tāmramayaṃ pātraṃ kalaśoparivinyaset| sauvarṇīṃ pratimāṃ tatra bhavānyāḥ pratipūjayet||

गन्धपुष्पादिभिः सम्यक ततो होमं समाचरेत। वेणुपात्रैः षोडशभिः पक्वान्नपरिपूरितैः।।

gandhapuṣpādibhiḥ samyak tato homaṃ samācaret| veṇupātraiḥ ṣoḍaśabhiḥ pakvānnaparipūritaiḥ||

समर्प्य देव्यै नैवेद्यं द्विजेष्वेतन्निवेदयेत। वायनं च ततः पश्चाद्दद्यात्संबन्धिबन्धुषु।।

samarpya devyai naivedyaṃ dvijeṣvetannivedayet| vāyanaṃ ca tataḥ paścāddadyātsaṃbandhibandhuṣu||

प्रतिमां गुरवे दत्त्वा द्विजेभ्यो दक्षिणां तथा। पूर्णं लभेत्फलं नारी व्रताचरणतत्परा।।

pratimāṃ gurave dattvā dvijebhyo dakṣiṇāṃ tathā| pūrṇaṃ labhetphalaṃ nārī vratācaraṇatatparā||

भाद्रशुक्लतृतीयायां व्रतं वै हारितालकम। कुर्याद्भक्त्या विधानेन पाद्यार्ध्यार्चन पूर्वकम।।

bhādraśuklatṛtīyāyāṃ vrataṃ vai hāritālakam| kuryādbhaktyā vidhānena pādyārdhyārcana pūrvakam||

ततस्तु काञ्चने पात्रे राजते चापि ताम्रके। वैणवे मृन्मये वापि विन्यस्यान्नं सदक्षिणम।।

tatastu kāñcane pātre rājate cāpi tāmrake| vaiṇave mṛnmaye vāpi vinyasyānnaṃ sadakṣiṇam||

सफलं च सवस्त्रं च द्विजाय प्रतिपादयेत। तदन्ते पारणं कुर्यादिष्टबन्धुजनैः सह।।

saphalaṃ ca savastraṃ ca dvijāya pratipādayet| tadante pāraṇaṃ kuryādiṣṭabandhujanaiḥ saha||

एवं कृतव्रता नारी भुक्त्वा भोगान्मनोरमान। व्रतस्यास्य प्रभावेण गौरीसहचरीभवेत।।

evaṃ kṛtavratā nārī bhuktvā bhogānmanoramān| vratasyāsya prabhāveṇa gaurīsahacarībhavet||

सौभाग्यद्रव्यवस्त्राणि वंशपात्राणि षोडश। दातव्यानि प्रयत्नेन ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि।।

saubhāgyadravyavastrāṇi vaṃśapātrāṇi ṣoḍaśa| dātavyāni prayatnena brāhmaṇebhyo yathāvidhi||

अन्येभ्यो विप्रवर्येभ्यो दक्षिणां च प्रयत्नतः। भूयसीं च ततो दद्याद्विप्रेभ्यो देवितुष्टये।।

anyebhyo vipravaryebhyo dakṣiṇāṃ ca prayatnataḥ| bhūyasīṃ ca tato dadyādviprebhyo devituṣṭaye||

एवं या कुरुते नारी व्रतं सौभाग्यवर्द्धनम। सा तु देवीप्रसादेन सौभाग्यं लभते ध्रुवम।।

evaṃ yā kurute nārī vrataṃ saubhāgyavarddhanam| sā tu devīprasādena saubhāgyaṃ labhate dhruvam||

यदा तृतीया भाद्रे तु हस्तर्क्षसहिता भवेत। हस्तगौरीव्रतं नाम तदुद्दिष्टं हि शौरिणा।।

yadā tṛtīyā bhādre tu hastarkṣasahitā bhavet| hastagaurīvrataṃ nāma taduddiṣṭaṃ hi śauriṇā||

तथा कोटीश्वरी नाम व्रतं प्रोक्तं पिनाकिना। लक्षेश्वरी चैव तथा तद्विधानमुदीर्यते।।

tathā koṭīśvarī nāma vrataṃ proktaṃ pinākinā| lakṣeśvarī caiva tathā tadvidhānamudīryate||

अस्यां व्रतं तु संग्राह्यं यावद्वर्षचतुष्टयम। उपवासेन कर्तव्यं वर्षे वर्षे तु नारद।।

asyāṃ vrataṃ tu saṃgrāhyaṃ yāvadvarṣacatuṣṭayam| upavāsena kartavyaṃ varṣe varṣe tu nārada||

अखण्डानां तण्डुलानां तिलानां वा मुनीस्वर। लक्षमेकं विशोध्याथ क्षिपेत्पयसि संसृते।।

akhaṇḍānāṃ taṇḍulānāṃ tilānāṃ vā munīsvara| lakṣamekaṃ viśodhyātha kṣipetpayasi saṃsṛte||

तत्पक्केन तु निर्माय देव्या मूर्तिं सुशोमनाम। प्रकरे गन्धपुष्पाणां पुष्पमालाविभूषिताम।।

tatpakkena tu nirmāya devyā mūrtiṃ suśomanām| prakare gandhapuṣpāṇāṃ puṣpamālāvibhūṣitām||

संस्थाप्य पार्वतीं तत्र पूजयेद्भक्तिभावितः। गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैर्दीपैर्नैवेद्यविस्तरैः।।

saṃsthāpya pārvatīṃ tatra pūjayedbhaktibhāvitaḥ| gandhaiḥ puṣpaistathā dhūpairdīpairnaivedyavistaraiḥ||

विविधैश्च फलैर्विप्र नमस्कृत्य क्षमापयेत। ततो विसर्जयद्देवीं जलमध्ये ऽथ दक्षिणाम।।

vividhaiśca phalairvipra namaskṛtya kṣamāpayet| tato visarjayaddevīṃ jalamadhye 'tha dakṣiṇām||

दत्त्वा विधिज्ञविप्रेभ्यो भुञ्जीयाच्च परे दिने। इति ते कथितं विप्र कोटिलक्षेश्वरीव्रतम।।

dattvā vidhijñaviprebhyo bhuñjīyācca pare dine| iti te kathitaṃ vipra koṭilakṣeśvarīvratam||

गौरीलोकं प्रयात्यन्ते व्रतस्यास्य प्रभावतः। इषशुक्लतृतीयायां बृबद्गौरीव्रतं चरेत।।

gaurīlokaṃ prayātyante vratasyāsya prabhāvataḥ| iṣaśuklatṛtīyāyāṃ bṛbadgaurīvrataṃ caret||

पञ्चवर्षं विधानेन पूर्वोक्तेनैव नारद। आचार्यं पूजयेदन्ते विप्रानन्यान्धनादिभिः।।

pañcavarṣaṃ vidhānena pūrvoktenaiva nārada| ācāryaṃ pūjayedante viprānanyāndhanādibhiḥ||

सुवासिनीः पञ्च पूज्या वस्त्रालङ्कारचन्दनैः। कञ्चुकैश्चैव ताटङ्कैः कण्ठसूत्रैर्हरिप्रियाः।।

suvāsinīḥ pañca pūjyā vastrālaṅkāracandanaiḥ| kañcukaiścaiva tāṭaṅkaiḥ kaṇṭhasūtrairharipriyāḥ||

वंशपात्राणि पञ्चैव सूत्रैः संवेष्टितानि च। सिंदूरं जीरकं चैव सौभाग्यद्रव्यसंयुतम।।

vaṃśapātrāṇi pañcaiva sūtraiḥ saṃveṣṭitāni ca| siṃdūraṃ jīrakaṃ caiva saubhāgyadravyasaṃyutam||

गोधीमपिष्टजातं च नवापूपं फला दिकम। वायनानि च पञ्चैव ताभ्यो दद्याच्च भोजयेत।।

godhīmapiṣṭajātaṃ ca navāpūpaṃ phalā dikam| vāyanāni ca pañcaiva tābhyo dadyācca bhojayet||

अर्घं दत्त्वा वायनानि पश्चाद्भुञ्जीत वाग्यता। तत्फलं धारयेत्कण्ठे सर्वकामसमृद्धये।।

arghaṃ dattvā vāyanāni paścādbhuñjīta vāgyatā| tatphalaṃ dhārayetkaṇṭhe sarvakāmasamṛddhaye||

ततः प्रातः समुत्थाय सालङ्कारा सखीजनैः। गीतवाद्ययुता नद्यां गौरीं तां तु विसर्जयेत।।

tataḥ prātaḥ samutthāya sālaṅkārā sakhījanaiḥ| gītavādyayutā nadyāṃ gaurīṃ tāṃ tu visarjayet||

आहूतासि मयाभद्रे पूजिता च यथा विधि। मम सौभाग्यदानाय यथेष्टं गम्यतां त्वया।।

āhūtāsi mayābhadre pūjitā ca yathā vidhi| mama saubhāgyadānāya yatheṣṭaṃ gamyatāṃ tvayā||

एवं कृत्वा व्रतं भक्त्या द्विज देवीप्रसादतः। भुक्त्वा भोगांस्तु देहान्ते गौरीलोकमवाप्नुयात।।

evaṃ kṛtvā vrataṃ bhaktyā dvija devīprasādataḥ| bhuktvā bhogāṃstu dehānte gaurīlokamavāpnuyāt||

ऊर्जशुक्लतृतीयायां विष्णुगौरीव्रतं चरेत। पूजयित्वा जगद्वन्द्यामुपचारैः पृथग्विधैः।।

ūrjaśuklatṛtīyāyāṃ viṣṇugaurīvrataṃ caret| pūjayitvā jagadvandyāmupacāraiḥ pṛthagvidhaiḥ||

सुवासिनीं भोजयित्वा मङ्गलद्रव्यपूजिताम। विसर्जयेत्प्रणम्यैनां विष्णुगौरीप्रतुष्टये।।

suvāsinīṃ bhojayitvā maṅgaladravyapūjitām| visarjayetpraṇamyaināṃ viṣṇugaurīpratuṣṭaye||

मार्गशुक्लतृतीयायां हरगौरीव्रतं शुभम। कृत्वा पूर्वविधानेन पूजयेज्जगदंबिकाम।।

mārgaśuklatṛtīyāyāṃ haragaurīvrataṃ śubham| kṛtvā pūrvavidhānena pūjayejjagadaṃbikām||

एतद्व्रतप्रभावेण भुक्त्वा भोगान्मनोरमान। देवीलोकं समासाद्य मोदते च तया सह।।

etadvrataprabhāveṇa bhuktvā bhogānmanoramān| devīlokaṃ samāsādya modate ca tayā saha||

पौषशुक्लतृतीयायां ब्रह्मगौरीव्रतं चरेत। पूर्वोक्तेन विधानेन पूजितापि द्विजोत्तम।।

pauṣaśuklatṛtīyāyāṃ brahmagaurīvrataṃ caret| pūrvoktena vidhānena pūjitāpi dvijottama||

ब्रह्मगौरीप्रसादेन मोदते तत्र संगता। माघशुक्लतृतीयायां पूज्या सौभाग्यसुंदरी।।

brahmagaurīprasādena modate tatra saṃgatā| māghaśuklatṛtīyāyāṃ pūjyā saubhāgyasuṃdarī||

पूर्वोक्तेन विधानेन नालिकेरार्घ्यदानतः। प्रसन्ना दिशति स्वीयं लोकं तु व्रततोषिता।।

pūrvoktena vidhānena nālikerārghyadānataḥ| prasannā diśati svīyaṃ lokaṃ tu vratatoṣitā||

फआल्गुनस्य सिते पक्षे तृतीया कुलसौख्यदा। पूजिता गन्धपुष्पाद्यैः सर्वमङ्गलदा भवेत।।

phaālgunasya site pakṣe tṛtīyā kulasaukhyadā| pūjitā gandhapuṣpādyaiḥ sarvamaṅgaladā bhavet||

सर्वासु च तृतीयासु विधिः साधारणो मुने। देवीपूजा विप्रपूजा दानं होमो विसर्जनम।।

sarvāsu ca tṛtīyāsu vidhiḥ sādhāraṇo mune| devīpūjā viprapūjā dānaṃ homo visarjanam||

इत्येवं कथितानीह तृतीयाया व्रतानि ते। भक्त्या कृतानि चेष्टांस्तु कामान्दर्द्युमनोगतान।।

ityevaṃ kathitānīha tṛtīyāyā vratāni te| bhaktyā kṛtāni ceṣṭāṃstu kāmāndardyumanogatān||

शृणु विप्रं प्रवक्ष्यामि चतुर्थ्यास्ते व्रतान्यहम। यानि कृत्वा नरा नार्यो ऽभीष्टान्कामानवाप्नुयुः।।

śṛṇu vipraṃ pravakṣyāmi caturthyāste vratānyaham| yāni kṛtvā narā nāryo 'bhīṣṭānkāmānavāpnuyuḥ||

चैत्रमासचतुर्थ्यां तु वासुदेवस्वरूपिणम। गणपं सम्यगभ्यर्च्य दत्त्वा काञ्चनदक्षिणाम।।

caitramāsacaturthyāṃ tu vāsudevasvarūpiṇam| gaṇapaṃ samyagabhyarcya dattvā kāñcanadakṣiṇām||

विप्राय विष्णुलोकं तु गच्छेद्देवनमस्कृतः। वैशाखस्य चतुर्थ्यां तु प्रार्थ्यं संकर्षणाह्वयम।।

viprāya viṣṇulokaṃ tu gaccheddevanamaskṛtaḥ| vaiśākhasya caturthyāṃ tu prārthyaṃ saṃkarṣaṇāhvayam||

गृहस्थद्विजमुख्येभ्यः शङ्खं दत्त्वा विधानवित। प्राप्य संकर्षणं लोकं मोदते बहुकल्पकम।।

gṛhasthadvijamukhyebhyaḥ śaṅkhaṃ dattvā vidhānavit| prāpya saṃkarṣaṇaṃ lokaṃ modate bahukalpakam||

ज्येष्ठमासचतुर्थ्यां तु प्रार्च्य प्रद्युम्नरूपिणम। फलं मूलं च युथेभ्यो दत्त्वा स्वर्गं लभेन्नरः।।

jyeṣṭhamāsacaturthyāṃ tu prārcya pradyumnarūpiṇam| phalaṃ mūlaṃ ca yuthebhyo dattvā svargaṃ labhennaraḥ||

आषाढस्य चतुर्थ्यां तु संप्रपूज्यानिरुद्धकम। यतिभ्यो ऽलाबुपात्राणि दत्त्वाभीष्टं लभेन्नरः।।

āṣāḍhasya caturthyāṃ tu saṃprapūjyāniruddhakam| yatibhyo 'lābupātrāṇi dattvābhīṣṭaṃ labhennaraḥ||

चतुर्मूर्तिव्रतान्येवं कृत्वा द्वादशवत्सरम। उद्यापनं विधानेन कर्तव्यं फलमिच्छता।।

caturmūrtivratānyevaṃ kṛtvā dvādaśavatsaram| udyāpanaṃ vidhānena kartavyaṃ phalamicchatā||

अन्यज्ज्येष्ठचतुर्थ्यां तु सतीव्रतमनुत्तमम। कृत्वा गणपतेर्मातुर्लोके मोदेत तत्समम।।

anyajjyeṣṭhacaturthyāṃ tu satīvratamanuttamam| kṛtvā gaṇapatermāturloke modeta tatsamam||

तथाऽषाढचतुर्थ्यां तु व्रतमन्यच्छुभावहम। रथन्तराह्वकल्पस्य ह्यादिभूतं दिनं यतः।।

tathā'ṣāḍhacaturthyāṃ tu vratamanyacchubhāvaham| rathantarāhvakalpasya hyādibhūtaṃ dinaṃ yataḥ||

श्रद्धापूतेन मनसा गणेशं विधिना नरः। पूजयित्वा लभेच्चापि फलं देवादिदुर्गमम।।

śraddhāpūtena manasā gaṇeśaṃ vidhinā naraḥ| pūjayitvā labheccāpi phalaṃ devādidurgamam||

श्रावणस्य चतुर्थ्यां तु जाति चन्द्रोदये मुने।।

śrāvaṇasya caturthyāṃ tu jāti candrodaye mune||

गणेशाय प्रदद्याच्च ह्यर्घ्यं विधिविदांवरः। लम्बोदरं चतुर्बाहुं त्रिनेत्रं रक्तवर्णकम।।

gaṇeśāya pradadyācca hyarghyaṃ vidhividāṃvaraḥ| lambodaraṃ caturbāhuṃ trinetraṃ raktavarṇakam||

नानारत्नविभूषाढ्यं प्रसन्नास्यं विचिन्तयेत। आवाहनादिभिः सर्वैरुपचारैः समर्चयेत।।

nānāratnavibhūṣāḍhyaṃ prasannāsyaṃ vicintayet| āvāhanādibhiḥ sarvairupacāraiḥ samarcayet||

नैवेद्यं मोदकं दद्याद्गणेशप्रीतिदायकम। एवं व्रतं विधायाथ भुक्त्वा मोदकमेव च।।

naivedyaṃ modakaṃ dadyādgaṇeśaprītidāyakam| evaṃ vrataṃ vidhāyātha bhuktvā modakameva ca||

सुखं स्वप्यान्निशायां तु भूमावेव कृतार्चनः। व्रतस्यास्य प्रभावेण कामान्मनसि चिन्तितान।।

sukhaṃ svapyānniśāyāṃ tu bhūmāveva kṛtārcanaḥ| vratasyāsya prabhāveṇa kāmānmanasi cintitān||

लब्ध्वा लेके परं चापि गणेशपदमाप्नुयात। नानेन सदृशं चान्यद्व्रतमस्ति जगत्त्रये।।

labdhvā leke paraṃ cāpi gaṇeśapadamāpnuyāt| nānena sadṛśaṃ cānyadvratamasti jagattraye||

तस्मात्कार्यं प्रयत्नेन सर्वान्कामानभीप्सता। अथास्मिन्नेव दिवसे दूर्वागणपति व्रतम।।

tasmātkāryaṃ prayatnena sarvānkāmānabhīpsatā| athāsminneva divase dūrvāgaṇapati vratam||

केचिदिच्छन्ति देवर्षे तद्विधानं वदामि ते। हैमं निर्माय गणपं ताम्रपात्रोपरि स्थितम।।

kecidicchanti devarṣe tadvidhānaṃ vadāmi te| haimaṃ nirmāya gaṇapaṃ tāmrapātropari sthitam||

वेष्टितं रक्तवस्त्रेण सर्वतोभद्रमण्डले। पूजयेद्रक्तकुसुमैः पत्रिकाभिश्च पञ्चभिः।।

veṣṭitaṃ raktavastreṇa sarvatobhadramaṇḍale| pūjayedraktakusumaiḥ patrikābhiśca pañcabhiḥ||

बिल्वपत्रमपामार्गं शमी दूर्वा हरिप्रिया। आभिरन्यश्च कुसुमैरभ्यर्च्य फलमोदकैः।।

bilvapatramapāmārgaṃ śamī dūrvā haripriyā| ābhiranyaśca kusumairabhyarcya phalamodakaiḥ||

आचार्याय विधिज्ञाय सत्कृत्य विनिवेदयेत। उपहारं प्रकल्प्याथ दद्यादर्घं समुद्यते। ततः संप्रारथ्य विघ्नेशमूर्तिं सोपस्करां मुने।।

ācāryāya vidhijñāya satkṛtya vinivedayet| upahāraṃ prakalpyātha dadyādarghaṃ samudyate| tataḥ saṃprārathya vighneśamūrtiṃ sopaskarāṃ mune||

आचार्याय विधिज्ञाय सत्कृत्य विनिवेदयेत। कृत्वैवं पञ्च वर्षाणि समुपास्य यथाविधि।।

ācāryāya vidhijñāya satkṛtya vinivedayet| kṛtvaivaṃ pañca varṣāṇi samupāsya yathāvidhi||